[Εναλλακτικά] Καφές και τσιγάρα

Τι είναι ο ελεύθερος χρόνος; Η συνέχιση του εργάσιμου, κατά τον Μαρξ. Κι αν δεν εργάζεσαι; Πάμε πάλι. Η νησίδα χώρου και χρόνου από τη ροή του δυτικού ανθρώπου που του επιτρέπει να τη χειριστεί όπως θέλει. Και ποια τα όρια σήμερα που μπορείς να εργαστείς από το smartphone και να μετατρέψεις σε desktop (γραφείο σου) μια καφετέρια; Πάμε πάλι. Σήμερα που ο εργάσιμος χρόνος διαχέεται στον ελεύθερο, αυτό που ορίζει τον δεύτερο είναι συχνά η πλήρης αποσύνδεση από το Ιντερνετ και η απενεργοποίηση του κινητού τηλεφώνου. Κι αυτό, αφού και τα δύο λειτουργούν πια ως υποδοχείς – φορείς – μονάδες υπεραξίας.

Σήμερα, στην εποχή της διαρκούς καλωδίωσης και του ενιαίου χρόνου, ο χώρος που αποσπάς για σένα και δεν λογίζεται στην άλγεβρα της επιβίωσης μοιάζει πια σχεδόν αριστοκρατική πολυτέλεια. Γύρω μας, χιλιάδες φορείς επιχειρούν να καταλάβουν αυτόν τον χώρο. Ακόμη και η Google προσφάτως συγκρότησε ημερολόγιο προτεινόμενων δράσεων για το γέμισμα του χρόνου. Εταιρείες στήνονται πάνω στην μπίζνα της βραχύβιας ευζωίας. Οι pocket δράσεις είναι η νέα τάση. Αν τσεκάρετε τα ψηφιακά πρακτορεία ταξιδίων θα το διαπιστώσετε. Προσαρμοζόμενοι όλοι στον κατατεμαχισμό του χρόνου και στα νέα εργασιακά μοντέλα που αφήνουν πίσω τον διαχωρισμό «εργατική στολή – ελεύθερος χρόνος», μας υποδέχονται σε μια νέα πραγματικότητα ερμηνείας και αξιολόγησης του χρόνου. Καλώς ήλθατε στη νέα εποχή. Ο χρόνος είναι χρήμα και λογίζεται ως μεταβλητή κεφαλαίου. Αν αναζητάς ελεύθερο χρόνο με τους παλιούς όρους, συγγνώμη, έχει σειρά άλλος. Πιο ευέλικτος.

Τι έχει απομείνει από τον άνεργο που αναζητά δουλειά ή από τον εργαζόμενο που αναζητά ένα υπόστεγο φρεναρίσματος του εργάσιμου χρόνου; Λίγα πράγματα, που και η νέα φτώχεια τα δυσχεραίνει κι εκείνα. Παρ’ όλα αυτά, ακόμη και σήμερα την εποχή του 24% έμμεσου φόρου, ο σύγχρονος Ελληνας δεν παραιτείται από κλασικές τελετουργίες όπως ο καφές. Ο δεύτερος δεν έχει απλώς τον χαρακτήρα της πολυτελούς συνήθειας. Είναι και μια επιτέλεση δημοκρατίας. Μια υπενθύμιση προφορικότητας.

Ακόμη και σήμερα που οι πολυκαφετέριες δεν έχουν τον ρόλο των παλιών αμιγώς καφενείων (Νέον, Βυζάντιο, Λουμίδη, Φλόκα κτλ.) παραμένουν «ναοί» της κοινωνικής συνοχής. Και βέβαια μια πολύ διαφορετική διαδικασία από το πανηγύρι ατομικοτήτων του facebook. Η αγορά – δημόσιος χώρος μπορεί να έχει τροποποιηθεί. Ο πυρήνας της όμως δεν έχει ταυτιστεί με το Ιντερνετ. Ετσι, είναι πιθανόν πως μπορούμε να ζήσουμε λιγάκι χωρίς τσιγάρα ή καφέ, όπως είπε ο Γιώργος Κατρούγκαλος, υπεραμυνόμενος των νέων φόρων. Θα ζήσουμε όμως κάτι τι λιγότερο δημοκρατικά και ελεύθερα.