[Εναλλακτικά] Ντίκενς

Ας μου επιτραπεί ο προσωπικός τόνος. Γεννήθηκα το 1978. Η γενιά μου, λίγο πάνω – λίγο κάτω, ήταν από τις τελευταίες που επιβιβάστηκαν στο τρένο των παλιών μορφών εργασίας. Από τις τελευταίες που γνώρισαν τον παλιό κύκλο του κοινωνικού κράτους και των όρων απασχόλησης. Βέβαια και στα δικά μας πρότερα χρόνια είχαν εισβάλει οι ανελαστικές σχέσεις, οι εταιρείες ενοικίασης εργαζομένων, τα stage.

Η παλιά αναλογική ζωή όμως επέτρεπε ακόμη διαχωρισμούς στον χρόνο. Οι σπουδές κάπως συνδέονταν με την πραγματικότητα και την όποια αγορά. Η κουλτούρα της διεκδίκησης επίσης παρέμενε ζωντανή. Χωρίς ίχνος επιδοτούμενης νοσταλγίας, τα 90s και τα λίγο μετά χρόνια μοιάζουν αιώνες πίσω. Ο νεοφιλελευθερισμός ενδιάμεσα κατάφερε να μεταποιήσει ολόκληρο τον ελεύθερο χρόνο σε εργασία. Παράλληλα, οι «αόρατοι άνθρωποι» πλήθυναν. Κοινώς, αυτοί που δεν καταγράφονται σε καμία επαγγελματική ένωση, συνδικάτο ή συντεχνία.

Από όλες τις απόψεις, σήμερα ζούμε το τέλος της μισθωτής εργασίας, την απαξίωση της ζωντανής εκδοχής της, ζούμε στην εποχή κατά την οποία η εργασία παύει να αποτελεί όρο συμμετοχής στην κοινωνική αναπαραγωγή, απαξιώνεται πλήρως ως όρος συμμετοχής στη διανομή του κοινωνικού προϊόντος του ατομικού εργαζομένου. Με όλη αυτή τη συνθήκη μοιάζει σύντομο ανέκδοτο το μάθημα ΣΕΠ (Σχολικός Επαγγελματικός Προσανατολισμός) που κάποτε διδασκόμασταν. Και ακόμη πιο πετυχημένο ανέκδοτο, ο ελεύθερος και ο εργάσιμος χρόνος με όρους διάκρισης και αυτοτέλειας. Σήμερα, ο νέος εργαζόμενος δικτυωμένος και διαδικτυωμένος προσφέρει συνεχώς την εργατική του δύναμη. Ακόμη και ο γεωγραφικός τόπος όπου αναπτύσσει τη δεξιότητά του έχει κατακερματιστεί. Μπορείς από ένα λάπτοπ σε κατάστρωμα πλοίου να εργαστείς για μια εταιρεία με έδρα την Τοσκάνη. Η ευελιξία είναι η νέα μορφή τυραννίας.  

Τα σκέφτομαι και τα γράφω όλα αυτά γιατί μεθαύριο (16 Μαΐου) αρχίζουν οι Πανελλαδικές Εξετάσεις για χιλιάδες παιδιά. Η δική μου γενιά πρόλαβε τις λεγόμενες Δέσμες, ακόμη τότε υπήρχαν σχολές με μεγάλη απορρόφηση από την αγορά. Τώρα, ένα νέο παιδί ακόμη κι αν επιτύχει την εισαγωγή του σε ένα πανεπιστήμιο, ακόμη κι αν οδηγηθεί σε αλυσιδωτά μεταπτυχιακά και καταρτίσεις είναι αβέβαιο αν θα μπορέσει να εργαστεί. Και άρα να αναπαραγάγει τους όρους ζωής. Η μετανάστευση και η επισφάλεια είναι οι νέες σταθερές. Και εδώ θα βρείτε την πραγματική ήττα της σημερινής πολιτικής. Η κρίση οργάνωσης. Η αδυναμία υπεράσπισης έστω του παλιού μοντέλου εργασίας. «Ηταν η άνοιξη της ελπίδας, ήταν ο χειμώνας της απόγνωσης, είχαμε τα πάντα μπροστά μας, δεν είχαμε τίποτα μπροστά μας, πηγαίναμε όλοι κατευθείαν στην άλλη κατεύθυνση» γράφει ο Ντίκενς στην «Ιστορία δύο πόλεων». Ελπίζω όχι πίσω στον καπιταλισμό που ο μεγάλος συγγραφέας περιέγραφε.