[Απλά μαθήματα αριθμητικής] O έλληνας «Survivor»

Αν η κρίση της ελληνικής οικονομίας ήταν ένα reality τηλεοπτικό σόου τύπου «Survivor», ο μοναδικός επιζών θα ήταν, αναμφίβολα, οι μεγάλες εγχώριες τράπεζες. Από τα μεγάλα κέρδη της εποχής των παχιών αγελάδων και της ανάπτυξης με δανεικά φορτώθηκαν ξαφνικά τη χρεοκοπία του ελληνικού Δημοσίου από το 2010 και μετά.

Υπέστησαν το πρώτο ισχυρό πλήγμα με το κούρεμα του ελληνικού χρέους το 2011 και των ομολόγων του ελληνικού Δημοσίου που διατηρούσαν στα χαρτοφυλάκιά τους. Πλήρωσαν ταυτόχρονα και τα δικά τους λάθη – από τη χορήγηση δανείων αφειδώς ακόμη και σε αφερέγγυους δανειολήπτες αποσκοπώντας στο εύκολο κέρδος -, όπως άλλωστε το σύνολο σχεδόν των μεγάλων ευρωπαϊκών τραπεζών που ακόμη ψάχνουν σκελετούς στους ισολογισμούς τους. Κάπως έτσι, μαζί με τα Μνημόνια και τα αλλεπάλληλα μέτρα λιτότητας που έπληξαν νοικοκυριά και επιχειρήσεις, ήρθε και η έκρηξη των κόκκινων δανείων για το ελληνικό τραπεζικό σύστημα.

Χρειάστηκαν συνολικά τρεις ανακεφαλαιοποιήσεις για να σταθούν οι τράπεζες στα πόδια τους. Κυρίως, όμως, για να μην μπλοκάρει το «κυκλοφορικό σύστημα» ολόκληρης της ελληνικής οικονομίας. Και πέρασαν διά πυρός και σιδήρου την περίοδο της περήφανης διαπραγμάτευσης της πρώτης κυβέρνησης του ΣΥΡΙΖΑ: είδαν τις καταθέσεις να φεύγουν μαζικά από τα ταμεία τους, τα capital controls να κατεβάζουν ρολά στις συναλλαγές και τα απλήρωτα δάνεια να αυξάνονται μαζί με το κίνημα των «δεν πληρώνω».

Παρά την κρίση, το φθινόπωρο του 2014 αποτύπωσαν πρώτες, με την έκδοση ομολόγων προς τους ξένους επενδυτές, την περίοδο της μικρής αναλαμπής της ελληνικής οικονομίας. Προτού ξεκινήσει ο νέος κατήφορος, ο οποίος κατέληξε στο τρίτο Μνημόνιο και στην τρίτη ανακεφαλαιοποίησή τους στο τέλος του 2015. Και σ’ αυτήν προσέλκυσαν το ενδιαφέρον των ξένων επενδυτών, σε τιμές όμως ιδιαίτερα χαμηλές, ενσαρκώνοντας τις δύο αντίθετες όψεις της ελληνικής οικονομίας: τις ευκαιρίες ανάπτυξης και το μεγάλο (πολιτικό) ρίσκο για την πορεία της χώρας.

Η ίδια η σύγχρονη ιστορία της ελληνικής οικονομίας διαγράφεται στην ιστορία εξέλιξης του εγχώριου τραπεζικού συστήματος και το αντίστροφο. «Χωρίς τον τραπεζικό τομέα δύσκολα θα ξεκινήσει η ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας» επισημαίνουν έγκυροι οικονομικοί κύκλοι. Χαρακτηρίζουν ως «κλειδί» τις αποφάσεις που θα ληφθούν για τα κόκκινα δάνεια, τη βασική πηγή εσόδων των τραπεζών τα επόμενα χρόνια. Μαγικές συνταγές δεν υπάρχουν. Υπάρχει το μοντέλο της πώλησης των δανείων αυτών σε funds που ακολουθείται διεθνώς. Το οποίο, στην ελληνική περίπτωση, θα μπορούσε να ενισχυθεί με καθεστώς προστασίας της πρώτης κατοικίας. Η πρακτική αυτή είχε ως αποτέλεσμα χώρες όπως η Ισπανία και η Ιρλανδία να αντιμετωπίσουν ανάλογα μεγάλα προβλήματα. Επιχειρήματα του τύπου «θα έρθουν τα funds και θα πάρουν κοψοχρονιά τα σπίτια του κοσμάκη» μοιάζουν, στην καλύτερη περίπτωση, με υπερβολές. Αφού επενδυτικό ενδιαφέρον προς την κατεύθυνση αυτή δεν εκδηλώνεται απο πουθενά.

Κάπως έτσι εκτυλίσσεται το ελληνικό «Survivor» με μεγάλους, βέβαια, χαμένους τα νοικοκυριά και την οικονομία. Ολα τα άλλα είναι δαιμονοποίηση κάποιων βασικών αρχών λειτουργίας της ελεύθερης αγοράς που την πληρώσαμε και την πληρώνουμε ακόμα πολύ ακριβά.