[Αστάθμητος παράγων] Ευρώπη

Καθηγήτρια στο ελληνικό τμήμα του ευρωπαϊκού σχολείου στις Βρυξέλλες. Ο άντρας της, γιατρός, δουλεύει σε νοσοκομείο στη Σκωτία. Ο γιος της, στέλεχος εταιρείας με έδρα την Τσεχία. Η μεγάλη της κόρη, μεταπτυχιακή φοιτήτρια στο Λονδίνο. Ο βενιαμίν μόνο της οικογένειας, ο μικρός γιος, σπουδάζει στη Νομική Θεσσαλονίκης. «Είμαστε ταξιδιάρικη οικογένεια…» μου κάνει, απολογητικά σχεδόν.

Φαντάζει εκ πρώτης όψεως σαν ακατάσχετη εθνική αιμορραγία. Εάν η Ελλάδα ανατρέφει τα παιδιά της για να σταδιοδρομήσουν – ενίοτε και να μεσουρανήσουν – αλλού, δεν προδιαγράφεται εντός των εθνικών συνόρων μας παρά ένα μέλλον μετριοτήτων και γερόντων. Μονάχα οι πιο ανήμποροι από πλευράς κατάρτισης ή ηλικίας θα παραμένουν στη γενέτειρα. Η κοινωνία θα μαραζώσει, η φορολογητέα ύλη θα συρρικνωθεί, τα Tαμεία θα καταρρεύσουν – οποιοδήποτε ασφαλιστικό σύστημα και αν προκρίνει η όποια κυβέρνηση. Θα βασιζόμαστε οι «μέσα» στη συμπάθεια των «έξω»…

Δείτε το ωστόσο διαφορετικά! Μέχρι τη Μικρασιατική Καταστροφή ή και ακόμα πιο πρόσφατα, ώς να ξεριζωθούν βιαίως οι Ρωμιοί από την Πόλη και οι Αιγυπτιώτες από την Αλεξάνδρεια και από το Κάιρο, οι παροικίες όχι απλώς άκμαζαν μα και τροφοδοτούσαν το εθνικό κέντρο με ποιητές, με ευεργέτες και με πολιτικούς ακόμα ηγέτες σαν τον Ελευθέριο Βενιζέλο. Το κράτος που συγκροτήθηκε μετά την Επανάσταση του 1821 μπορεί να εμπνεόταν από τη Μεγάλη Ιδέα, αδυνατούσε όμως να ενσωματώσει τις δημιουργικότερες δυνάμεις του έθνους.

  

Στο γύρισμα του 21ου αιώνα, εξαιτίας της βαθιάς οικονομικής κρίσης, οι Ελληνες μεταναστεύουν και πάλι αθρόα. Οχι για να δουλέψουν ως πιατάδες, ανθρακωρύχοι και ανειδίκευτοι εργάτες όπως οι παππούδες τους. Μα για να διαπρέψουν επιστημονικά, επιχειρηματικά και καλλιτεχνικά.

Η ελληνική κοινότητα στις Βρυξέλλες αριθμεί δεκαπέντε χιλιάδες δραστήριους ανθρώπους, μεταξύ των οποίων και έναν υπουργό στην τοπική κυβέρνηση, ο οποίος καμαρώνει – και δικαίως – για την ποντιακή του καταγωγή. Δεν αποκλείεται, σε πενήντα χρόνια από σήμερα, ο αριθμός τους να είναι πολλαπλάσιος. Και εντυπωσιακά μεγαλύτερος ο αριθμός των δικών μας στις Βρετανικές Νήσους και στη Γερμανία.

Μυριάδες, αντίστοιχα, Δυτικοί και Βόρειοι Ευρωπαίοι μπορεί να έχουν μόνιμα εγκατασταθεί στην επικράτειά μας εμπνεόμενοι από έναν εναλλακτικό τρόπο ζωής. Λαχταρώντας να ζήσουν και να πεθάνουν μακριά από την γκρίζα καθημερινότητα που τους πνίγει στις χώρες τους. Εκείνοι προφανώς θα συμβάλουν, με τους φόρους τους, στη λειτουργία της ελλαδίτικης κρατικής μηχανής.

Το όραμα της Ενωμένης Ευρώπης βασιζόταν σε αυτό ακριβώς: στην αέναη, απρόσκοπτη μετακίνηση πληθυσμών και ιδεών. Στη σταδιακή εξασθένηση των επιμέρους εξουσιών προς όφελος ενός υπερεθνικού θεσμικού οικοδομήματος, το οποίο δεν θα εκκινεί και δεν θα μπλοκάρεται από κατά τόπους συμφέροντα, μικρά ή μεγαλύτερα.

  

Στις μέρες μας, η Ευρώπη βάλλεται από εκείνους που απορρίπτουν τα επιτεύγματά της – το σύστημα κοινωνικής πρόνοιας πρωτίστως – σαν αμετάκλητα χρεοκοπημένα. Και από εκείνους που απεχθάνονται για λόγους θρησκευτικούς ή και πολιτικούς τον ουμανιστικό της χαρακτήρα.

Υπερασπιστές της Ευρώπης καλούμαστε να γίνουμε σήμερα όλοι όσοι βρίσκουμε τους εαυτούς μας στις καταστατικές αρχές της. Ολοι όσοι αντιλαμβανόμαστε το έθνος-κράτος ως ένα αναγκαίο πλην πεπερασμένο στάδιο της Ιστορίας. Που θα το διαδεχθεί όχι μια αφηρημένη – «μπάτε, σκύλοι, αλέστε» – πολυπολιτισμικότητα αλλά η ειρηνική συνύπαρξη στην ίδια ήπειρο ανθρώπων οι οποίοι διαπνέονται από μια κοινή αντίληψη. Την αντίληψη που καταγράφεται, για πρώτη φορά, στον «Επιτάφιο» του Θουκυδίδη. Και συμπληρώνεται, λίγους αιώνες αργότερα, με την Επί του Ορους Ομιλία του Ματθαίου.

Μπορεί προσώρας να μην αξιώθηκε η Ευρώπη Σύνταγμα. Εχει εντούτοις καταστατικό χάρτη. Εχει, κυρίως, μια δυναμική που καμιά εσωστρεφής, φοβική αντίληψη δεν μπορεί σε βάθος χρόνου να ακυρώσει.