[Εναλλακτικά] Γιαν Φαμπρ

Παράγουμε περισσότερο κοσμοπολιτισμό από όσο μπορούμε να καταναλώσουμε ή κραυγαλέα λιγότερο; Το θέμα επανήλθε με αφορμή την επιλογή της κυβέρνησης και του υπουργείου Πολιτισμού να διευθύνει ο εικονοκλάστης βέλγος καλλιτέχνης Γιαν Φαμπρ το Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου. Και τώρα; Θα δούμε προκλητικά και πειραματικά πράγματα στην Πειραιώς 260, στην Επίδαυρο και σε άλλους χώρους; Θα εκπροσωπηθούν δίκαια όλες οι τάσεις της ελληνικής δημιουργίας; Να μερικά ερωτήματα.

Η αλήθεια είναι πως η επιλογή της κυβέρνησης με τον Φαμπρ ανασχημάτισε την πόλωση. Οι «εκσυγχρονιστές» της Αριστεράς τα βρήκαν με τους «εκσυγχρονιστές» της Δεξιάς (την ίδια εβδομάδα, οι δύο πόλοι τα ξαναβρήκαν στην αθώωση του ιστορικού Χάιντς Ρίχτερ). Μαζί πανηγύρισαν την επιλογή του νέου διευθυντή. Απ’ την άλλη, οι πιο σκεπτικιστές αναρωτήθηκαν αν η άφιξη Βέλγου απλώς επιβεβαιώνει τις αποχρώσεις μιας αποικίας που αποζητάει καθρεφτάκια από την Εσπερία.

Σχεδόν κανείς όμως δεν στάθηκε στο ουσιώδες. Το φεστιβάλ, σταθμός και αναφορά για την ελληνική και ξένη δημιουργία, στερείται δομής και μηχανισμού. Αν κάθε φορέας οφείλει να έχει την αυτοτέλειά του, είναι τουλάχιστον μελαγχολικό το φεστιβάλ να ετεροκαθορίζεται και να συνδέεται τόσο πολύ με τον εκάστοτε διευθυντή του. Δεν είναι τυχαίο ότι η πολύτιμη θητεία του Γιώργου Λούκου έφτιαξε μια ιδιότυπη προσωπολατρία για τον ίδιο. Κάτι που εν πολλοίς τροφοδοτείται από το οργανόγραμμα του θεσμού, το οποίο υποχρεώνει τον κάθε διευθυντή να υπογράφει από τις μονωτικές ταινίες μέχρι τη μετάκληση για παράσταση του Κέβιν Σπέισι.

Αν υπήρχε μια συνέχεια του κράτους, στο κομμάτι του φεστιβάλ και της διάρθρωσής του, πολύ λιγότερο θα μιλούσαμε για το πρόσωπο που κάθε φορά θα επιλεγόταν να το διευθύνει. Σε αυτή την περίπτωση, θα μπορούσαν και πιο άνετα να παλέψουν στα μαρμαρένια αλώνια οι «κοσμοπολίτες» και οι «εθνοκεντρικοί». Και προφανώς θα ήταν αυτονόητο πως θα δινόταν βήμα και στον Σπύρο Ευαγγελάτο ή στον Σταύρο Ξαρχάκο αλλά και στην πειραματική ομάδα απ’ την Προβηγκία.

Κι όμως, με την εντυπωσιακή επιλογή Φαμπρ δεν θα συζητηθεί πάλι αυτός ακριβώς ο πυρήνας. Και κάτι ακόμη: κανείς δεν φαίνεται διατεθειμένος να μιλήσει για το πώς το φεστιβάλ θα προσελκύσει ευρύτερα στρώματα. Πώς θα γειωθεί με τη νέα φτώχεια του τόπου μας. Πώς θα αποτελέσει μέρος μιας πολιτισμικής και τουριστικής διπλωματίας. Ακόμη και το θέατρο σκιών θα είχε χώρο σε έναν τέτοιο θεσμό. Απενοχοποιημένα. Ομως στην Ελλάδα, οι όψιμοι κοσμοπολίτες ντρέπονται για την καταγωγή τους. Και οι θιγμένοι εθνοκεντριστές τα βλέπουν όλα ως εισβολή μιας ιμπεριαλιστικής ξένης ιντελιγκέντσιας.