[Διαστάσεις] Ρημαγμένη γη

Ηταν το 1983. Η Αλεξάντρα ΜακΝίαρ είχε μόλις αναλάβει να γράψει μια πανεπιστημιακή εργασία για τη «Ρημαγμένη γη» του Τόμας Ελιοτ. Σε μια επιστολή που της έστειλε για να τη βοηθήσει, και αφού αναγνώριζε ότι είχε να ανατρέξει στο συγκεκριμένο βιβλίο γύρω στον ένα χρόνο, ο τότε φίλος της σημείωνε μεταξύ άλλων τα εξής: «Υπάρχει ένα είδος συντηρητισμού που σέβομαι περισσότερο από τον αστικό φιλελευθερισμό – ο Ελιοτ ανήκει σε αυτή την κατηγορία. Ο διαχωρισμός τον οποίο πρεσβεύει είναι βέβαια αντιδραστικός, αλλά οφείλεται σε μια βαθιά μοιρολατρία, όχι σε άγνοια (σύγκρινέ τον με τον Γέιτς ή τον Πάουντ, που εκκινώντας από το ίδιο περιβάλλον επέλεξαν να υποστηρίξουν τον Χίτλερ και τον Μουσολίνι). Είναι μια μοιρολατρία που απορρέει από τη σχέση ανάμεσα στη γονιμότητα και τον θάνατο – η ζωή τρέφεται από τον εαυτό της. Μια μοιρολατρία που ώρες ώρες μοιράζομαι με τη δυτική παράδοση. Μοιάζεις να εκπλήσσεσαι με την ασυμβίβαστη αμφιθυμία του Ελιοτ· μα δεν συμμερίζεσαι κι εσύ αυτή την αμφιθυμία, Αλεξ;»

Ο επιστολογράφος ήταν 22 ετών. Και λεγόταν Μπαράκ Ομπάμα. Τριάντα τρία χρόνια αργότερα, απαντώντας θαρρείς στον ποιητή («Εσύ που γυρνάς το τιμόνι και κοιτάς κατά τον άνεμο»), εμφανίστηκε στο τελευταίο του διάγγελμα προς το αμερικανικό έθνος πολύ πιο αισιόδοξος και μαχητικός από τότε. Συλλογιζόμενος ίσως «τον Φληβά, που κάποτε ήταν όμορφος και ψηλός όπως εσύ», διακήρυξε ότι η Αμερική θα νικήσει τον καρκίνο όπως κατέκτησε τη Σελήνη. Η γνώση και η εμπειρία τον απάλλαξαν από τη μοιρολατρία και την αμφιθυμία. Η ζυγαριά έγειρε οριστικά προς την πλευρά του φιλελευθερισμού. Αν ο συντηρητικός Ελιοτ πίστευε ότι ο κόσμος δεν θα μπορέσει ποτέ να διορθωθεί, ο φιλελεύθερος Ομπάμα είναι πεισμένος ότι το καλό θα θριαμβεύσει.

Το καλό είναι βέβαια μια σχετική έννοια. Ο ριζοσπάστης Τσίπρας, ας πούμε, το αντιλαμβάνεται τελείως διαφορετικά από τον φιλελεύθερο Μητσοτάκη. Για τη Ρημαγμένη Ελληνική Γη, ο ΣΥΡΙΖΑ οραματίζεται ένα μέλλον παρόμοιο με το πρόσφατο παρελθόν της, όπου διάφοροι κομματικοί επίτροποι θα λαμβάνουν αποφάσεις για την παιδεία, για τον πολιτισμό, για τις επενδύσεις. Ο νέος αρχηγός της Νέας Δημοκρατίας, πάλι, ονειρεύεται μια Ελλάδα των ίσων ευκαιριών, όπου όμως οι ανισότητες αναγκαστικά θα αναπαράγονται καθώς δεν είναι ίσες οι αφετηρίες. Ανάμεσά τους, πιασμένοι στη μέγκενη του δικομματισμού που συνεχώς θα σφίγγει, οι υποστηρικτές της ανανέωσης της Κεντροαριστεράς θα συνεχίσουν να αγωνίζονται. Χωρίς να την εντάσσουν όμως πια σε μια «συνωμοσία του καλού», το σύνθημα ξεπεράστηκε. Ηταν άλλωστε εξαρχής υποκειμενικό, αυθαίρετο και παρεξηγήσιμο. Κι αυτό, γιατί δεν είναι καθόλου σίγουρο ποιοι συμμετέχουν σε αυτή τη συνωμοσία, τι σκοπούς έχουν και τι όπλα χρησιμοποιούν.

 Το μόνο σίγουρο, για να θυμηθούμε πάλι τον ποιητή (πάντα σε μετάφραση του Κλείτου Κύρου), είναι ότι ο Ντέιβιντ Μπάουι είναι ήδη μια βδομάδα νεκρός, «λησμόνησε τον κρωγμό των γλάρων, και τη φουσκοθαλασσιά, και το κέρδος και τη ζημιά». Απίστευτο, ε;