e-ψευδαισθήσεις

Οι μηχανές αναζήτησης δίνουν απαντήσεις που δεν ξέρουμε σε ερωτήματα και με ένα ή δύο κλικ επιβεβαιώνουν αυτά που νομίζουμε ότι ξέρουμε. Πολυάριθμες μελέτες από αναγνωρισμένου κύρους ερευνητικά ιδρύματα και επιστήμονες υποστηρίζουν ότι οι μηχανές αναζήτησης κάνουν τους ανθρώπους πιο «μαλθακούς». Μια τελευταία έρευνα που προέρχεται από μελετητές του Πανεπιστημίου Γέιλ δείχνει ότι οι μηχανές αναζήτησης κάνουν τους ανθρώπους να πιστεύουν πως είναι πιο έξυπνοι.

Στην πραγματικότητα, οι ερευνητές του Γέιλ υποστηρίζουν ότι η αναζήτηση «στο Διαδίκτυο μπορεί να επιφέρει συστηματική αδυναμία να αναγνωρίσει κάποιος την έκταση στην οποία η γνώση βασίζεται σε ξένες πηγές».

ΣΎΓΧΥΣΗ. Ενα από τα μεγαλύτερα ζητήματα αφορά τη λανθασμένη προέλευση των πληροφοριών. Τα ευρήματα της μελέτης υποδηλώνουν τη σύγχυση που υπάρχει μεταξύ της πρόσβασης στη γνώση με την ατομική γνώση κάποιου. Οι άνθρωποι συχνά συγχέουν την πρόσβαση σε πληροφορίες με την προσωπική τους κατανόηση των πληροφοριών. Κατά την αναζήτηση στο Διαδίκτυο, οι άνθρωποι τείνουν να θεωρούν ότι οι απαντήσεις που αναδύονται υπήρχαν ήδη κάπου μέσα στο μυαλό τους.

Ο ερευνητής του Γέιλ Μάθιου Φίσερ και η ερευνητική του ομάδα προέβησαν σε εννέα πειράματα για να εντοπίσουν ότι η αναζήτηση στο Διαδίκτυο οδηγεί τους ανθρώπους να πιστεύουν λανθασμένα ότι οι πληροφορίες που βρίσκονται εκεί προέρχονται από τους ίδιους. Σε αντίθεση με άλλες πηγές και γνωστικά εργαλεία που χρησιμοποιούνται για πρόσβαση στην ενημέρωση, το Διαδίκτυο είναι σχεδόν πάντοτε διαθέσιμο, έτσι ώστε να μπορεί κάποιος να προβεί σε αποτελεσματική αναζήτηση, καθώς παρέχει άμεση ανατροφοδότηση. Για τους λόγους αυτούς, το Διαδίκτυο μπορεί πιο εύκολα να «διασυνδεθεί», στην πράξη να γίνει οικείο στον άνθρωπο σε σχέση με άλλες πηγές γνώσης. Για κάποιους είναι πιο «συμβατό» και από την ανθρώπινη μνήμη. Αν αυτά ισχύουν, τότε δημιουργούνται οι κατάλληλες συνθήκες που μας οδηγούν να έχουμε περισσότερες ψευδαισθήσεις περί γνώσης.

Πρόσφατα στοιχεία ερευνών καταδεικνύουν ότι αντίστοιχες ψευδαισθήσεις περί γνώσης εμφανίζονται όταν οι χρήστες αναζητούν στο Διαδίκτυο πληροφορίες για κάποιο θέμα. Σύμφωνα με τους ερευνητές, η αναζήτηση πληροφοριών και οι δυνάμει απαντήσεις που λαμβάνουν μέσω μιας μηχανής αναζήτησης αυξάνουν τη «γνωσιακή αυτοεκτίμηση» των χρηστών, κάτι ανάλογο με αυτό που νιώθουμε μερικές φορές όταν συμμετέχουμε με φίλους στα γνωστά επιτραπέζια παιχνίδια γνώσης. Οι ερευνητές του Γέιλ ζήτησαν από τους συμμετέχοντες να απαντήσουν σε συνήθεις ερωτήσεις όπως «Γιατί υπάρχουν τα δίσεκτα έτη;» και «Γιατί υπάρχουν ζώνες ώρας;». Περίπου στους μισούς από αυτούς ζητήθηκε να αναζητήσουν τις σχετικές απαντήσεις στο Διαδίκτυο, και στους υπόλοιπους να απαντήσουν στις ερωτήσεις από μόνοι τους. Στη συνέχεια ζήτησαν από τους συμμετέχοντες να βαθμολογήσουν την ικανότητά τους να εξηγήσουν τις απαντήσεις σε διάφορα άλλα ζητήματα που δεν σχετίζονται με αυτά που είχαν αναζητήσει.

Η έρευνα αποκάλυψε ότι οι συμμετέχοντες που είχαν αναζητήσει απαντήσεις στο Διαδίκτυο αξιολόγησαν τους εαυτούς τους με υψηλότερη βαθμολογία. Ακόμα και όταν οι ερευνητές άλλαξαν τις διαδικτυακές αναζητήσεις ώστε οι συμμετέχοντες δεν παρήγαγαν αποτελέσματα, οι χρήστες του Διαδικτύου αξιολόγησαν τους εαυτούς τους ως περισσότερο επαΐοντες σε σχέση με τους μη χρήστες του Διαδικτύου.