[Αγιογραφίες] Grexit

«Το πρόβλημα δεν είναι ελληνικό, είναι ευρωπαϊκό». Αυτό ήταν το μάντρα της κυβέρνησης – η μαγική φράση διά της οποίας φαινόταν να ξορκίζει ένα φορτίο που όντως υπερέβαινε τις εθνικές δυνατότητες.

Υπό την επήρεια του ίδιου της του εξορκισμού, η κυβέρνηση αποστασιοποιήθηκε από το πρόβλημα. Δεν το αντιμετώπισε επιχειρησιακά. Προσπάθησε να το εργαλειοποιήσει ως όπλο στη διαπραγμάτευση με την τρόικα και ταυτόχρονα να το χρησιμοποιήσει ως πλατφόρμα για μια διεθνή καμπάνια δημοσίων σχέσεων.

Με άλλα λόγια, δοκίμασε για μία ακόμη φορά να χειριστεί «πολιτικά» – όπως λέμε να «διαπραγματευτεί πολιτικά» – ένα μέτωπο όπου δοκιμάζονταν η διοικητική επάρκεια και η εταιρική αξιοπιστία της ελληνικής πολιτείας εντός της ΕΕ. Το αποτέλεσμα είναι το ευρωπαϊκό πρόβλημα να παίρνει τώρα τροχιά μιας παρά φύσιν ελληνοποίησης: να συρρικνώνεται στον ρόλο της Ελλάδας ως ξέφραγου περάσματος.

Κι όμως. Τον Αύγουστο του 2014 – ημερολογιακά ενάμιση, αλλά ιστορικά απροσμέτρητο, χρόνο πριν – το ευρωπαϊκό χαρτοφυλάκιο της Μετανάστευσης ήταν κάτι σαν εθνική διάκριση. Η Ελλάδα, στο πρόσωπο του Δημήτρη Αβραμόπουλου, έπαιρνε ένα χαρτοφυλάκιο πολύ βαρύ για τα κυβικά της στην Επιτροπή Γιούνκερ.

Σήμερα το πεδίο ευθύνης του Αβραμόπουλου είναι το επίκεντρο μιας κρίσης-μέσα-στην-κρίση που απειλεί την Ελλάδα με εξοστρακισμό από την ευρωπαϊκή κανονικότητα. Θεσμικά, υποτίθεται ότι ο ρόλος του επιτρόπου είναι υπερεθνικός – δεν είναι εκπρόσωπος της Αθήνας στις Βρυξέλλες. Θα ήταν απίθανο, ωστόσο, ο Αβραμόπουλος να μην είχε ενημερώσει την κυβέρνηση ότι στους ευρωπαϊκούς κύκλους ζυμωνόταν το σενάριο έξωσης από τη Σένγκεν. Θα ήταν απίθανο να βρήκε τον χρόνο να φωτογραφιστεί με τον Τσίπρα μπροστά στην εικόνα των γιαγιάδων-τροφών από τη Λέσβο και να μη βρήκε τρόπο να τον προϊδεάσει γι’ αυτό που ήδη εκτυλισσόταν και δημοσίως: την αναζήτηση ενός ενόχου μέσω του οποίου θα δινόταν ένα δραστικό μήνυμα ότι η Ευρώπη φυλάει τα σύνορά της.

Αντλώντας από το ρεζερβουάρ του ευρωσκεπτικισμού της, η κυβέρνηση επιχειρεί τώρα να εμφανίσει εαυτήν στο εσωτερικό ακροατήριο ως θύμα μιας συνωμοσίας. Η αλήθεια είναι ότι πολλές κυβερνήσεις στην Ευρώπη, ιδίως την Ανατολική, στοχοποιούν την Αθήνα ως αδύναμο κρίκο που πρέπει να αποκοπεί. Το ερώτημα είναι κατά πόσον η Αθήνα εμπόδισε αυτή τη στοχοποίηση. Τι βαθμό επίγνωσης του κινδύνου είχε όταν αναλάμβανε δεσμεύσεις – όπως αυτή περί ταχείας δημιουργίας hotspots – που αποδείχθηκε αδύναμη να υλοποιήσει.

Κακά τα ψέματα. Υπονομεύοντας την ήδη καταρρακωμένη αξιοπιστία της – εμπεδώνοντας και στο Προσφυγικό τη φήμη της αδιόρθωτης ιδιαιτερότητας – η Ελλάδα προσφέρεται για μια κίνηση συμβολικού ακρωτηριασμού. Για ένα Grexit που σε αντίθεση με το αυθεντικό Grexit, θα έχει κόστος μόνο για την ίδια.