[Επιφυλλίδα] Οίστρος αυτοκαταστροφής

Δύο εισιτήρια πληρωμένα πανάκριβα σε κεντρικό βιβλιοπωλείο της Αθήνας που συνεργάζεται με ένα μεγάλο θέατρο, επίσης της Αθήνας, υπήρξαν η αφορμή για μια «τομογραφία» όσον αφορά σε συμπεριφορές ανθρώπων που εκτραχύνουν σε απίστευτο βαθμό την καθημερινότητα της πρωτεύουσας. Ζητώντας με τη μεγαλύτερη δυνατή ευγένεια από την υπάλληλο να μας δώσει, αν θα ήταν δυνατόν, τις τέσσερις υπερμεγέθεις σελίδες των εισιτηρίων και των αποδεικτικών της αγοράς τους μέσα σε έναν φάκελο, την ακούσαμε να μας λέει σε έναν υψωμένο τόνο επίπληξης και θυμού: «Δεν πουλάμε εδώ φακέλους, κύριε».

Τι είναι αυτό που σε κάνει να καταπίνεις τη γλώσσα σου ενώ αισθάνεσαι ότι έχεις δίκιο και αντί να αντιμιλήσεις έστω ήπια, να ζητάς ταυτόχρονα συγγνώμη για το «παράπτωμά» σου, μπορεί να το καταλάβει μόνο όποιος έχει συνειδητοποιήσει και έχει παραδεχθεί μια τρομακτική μετάλλαξη που έχει συμβεί στα σύγχρονα ήθη: οποιοσδήποτε, υπάλληλος ή αφεντικό, κλητήρας ή διευθυντής, άνθρωπος του δρόμου ή των γραφείων, να συμπεριφέρεται με μια προϊούσα χυδαιότητα που, ως όριο, μόνο η απειλή της τιμωρίας – να χάσει για παράδειγμα τη δουλειά του ο άνθρωπος που συμπεριφέρεται με τον τρόπο αυτόν – θα την εμπόδιζε να συνεχίσει να καλπάζει.

Από τη στιγμή που ο καθένας μπορεί να ενεργεί, σε πραγματικώς ή φαινομενικώς ανώδυνα θέματα, εντελώς ανεξέλεγκτα, χωρίς την ανάγκη να πειθαρχεί σε κάποιους κανόνες παρά μόνο με τον φόβο της τιμωρίας, μια ολόκληρη κοινωνία μεταβάλλεται σε όμηρο του εαυτού της. Με συνέπεια μια στοιχειώδης ευρυθμία, προκειμένου να λειτουργήσει σε επίπεδο εντελώς πρακτικό η κοινωνία αυτή, να υπονομεύεται διαρκώς από ανεξέλεγκτες συμπεριφορές – σύμφωνα με τη διάθεση που ξύπνησε ο καθένας το πρωί.

Θα ήταν πρόθυμος να δεχθεί κανείς ακόμη και μια πιο βάναυση συμπεριφορά, σε σχέση με εκείνη της υπαλλήλου στο βιβλιοπωλείο, φθάνει να αποτελούσε η συμπεριφορά αυτή μια ίαση στα προβλήματα που θα επικαλούνταν η ίδια για να δικαιολογηθεί. Τον περικομμένο μισθό, την πολύωρη εργασία, την έλλειψη ενός ακόμη υπαλλήλου ώστε να μην κάνει μόνη της τη δουλειά, και πάει λέγοντας. Βεβαίως θα ήταν πολύ ακόμη και από μιαν υπάλληλο βιβλιοπωλείου να ζητήσει κανείς να καταλάβει ότι η αντικειμενικά χυδαία συμπεριφορά συνετέλεσε πάντα – άρα και σήμερα – στην επιδείνωση των συνθηκών που μέσα τους η ίδια δοκιμάζεται δραματικά. Για τον απλούστατο λόγο ότι η χυδαιότητα με το να εξαπλώνεται, χάρη στον καθένα που αδικείται, ως ομαδικός τρόπος αντίδρασης δημιουργεί την προϋπόθεση η συνομοταξία των αδικημένων, όσο μεγάλη και να είναι, να λογαριάζεται ως μια ευκόλως χειραγωγήσιμη μάζα από την πλευρά της εξουσίας που αδικεί.

Πρόκειται για χαρακτηριστικό των ανθρώπων που νομίζουν ότι συμπεριφέρονται έξυπνα με το να κάνουν ό,τι κάνουν όλοι οι άλλοι, εννοώντας πως το μόνο που έχει να σκέφτεται κανείς δεν είναι παρά το συμφέρον του, ενώ στην πραγματικότητα δεν κάνουν τίποτε άλλο παρά να τρώνε μια ώρα αρχύτερα το κεφάλι τους.