[Εναλλακτικά] Οι καπνοί της Ευρώπης

Πώς συνοψίζεται το ευρωπαϊκό όραμα; Στην εικόνα του μανιακού καπνιστή που έφυγε για πάντα την εβδομάδα που μας πέρασε. Του Χέλμουτ Σμιτ. Μακριά από τις αγιογραφίες του – εκ των τελευταίων που ζυμώθηκαν στα σκάγια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου – μαζί του πήρε τις κραυγές από τα «λευκά κελιά». Εκεί όπου επί των ημερών του βρήκαν μυστηριώδη θάνατο τα μέλη της RAF. Στο πρόσωπό του δεν συνοψίζεται μόνο η αρχιτεκτονική ενός ευρωπαϊκού ονείρου αλλά και η στρατηγική της συναίνεσης και της αστικής δημοκρατίας σε συνθήκες μεταπολεμικής ανασυγκρότησης. Μοιάζει παράξενο, αλλά ο Σμιτ – που δεν ήταν δα και κάνας αριστερός – δεν χωρούσε στη σημερινή μετεξέλιξη της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Η ασυνεννοησία στη Σύνοδο της Μάλτας για το Προσφυγικό δείχνει τα όρια του οικοδομήματος. Μια Ευρώπη που δεν μπορεί να διαχειριστεί, να επιτηρήσει, να λάβει μέρος στον σχεδιασμό της πραγματικότητας των μετακινούμενων πληθυσμών είναι μια Ευρώπη σε αντίστροφη μέτρηση. Το κεκτημένο για το οποίο είναι ζηλευτή είναι το ίδιο που πια δεν μπορεί να προασπιστεί. Ο Σμιτ, όμως, ίσως δεν χωρούσε και σε μια Ευρώπη που δεν μπορεί να υπερασπιστεί και τον δικό της γηγενή πληθυσμό. Το τεράστιο χρέος (ο μεγάλος Γερμανός κάτι ήξερε που ήταν υπέρ της διαγραφής μέρους του), οι νεοφιλελεύθερες πολιτικές, η κυριαρχία των αγορών ακόμη και πάνω στους θεσμούς της Ενωσης διαμορφώνουν ένα νέο επιθετικό πεδίο. Η Ευρώπη πια θυμίζει έναν μονομάχο που παλεύει να συμπιέσει το εργασιακό κόστος για να αντιμετωπίσει τις αναδυόμενες Κίνα και Ινδία. Και σε ένα φόντο όπου η Αμερική επιχειρεί μια νέα απόβαση στη Γηραιά Ηπειρο. Οχι τυχαία ο Σμιτ είχε κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου για την Ουκρανία και το ενδεχόμενο ενός νέου Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Εδώ εξάλλου θα δοκιμαστούν τα όρια της παρέμβασης της Ρωσίας και της Αμερικής. Σημειωτέον, η δεύτερη το 2016-2017 θα είναι για πρώτη φορά στην Ιστορία δεύτερη σε παγκόσμιο ΑΕΠ.

Σήμερα ο γερμανισμός, η δημογραφική στασιμότητα μοιάζουν βόμβα στα θεμέλια της Ευρώπης. Οι άλλοτε εσωτερικές συμμαχίες μοιάζουν να έχουν σπάσει. Κάθε χώρα τρέχει για τον εαυτό της. Το μόνο που τις ενοποιεί είναι η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ειρωνεία: ο Σμιτ υπήρξε ένας εκ των εμπνευστών της). Το δόγμα ΤΙΝΑ που επικρατεί είναι επικίνδυνο για μια ήπειρο που είχε πάντα στρατηγικό της πλεονέκτημα τον πλουραλισμό. Παρεμπιπτόντως, το ΤΙΝΑ γεννάει απελπισία. Η απελπισία, μηδενισμό. Την εβδομάδα της αποχώρησης Σμιτ, είχαμε την επιστροφή με όρους μανιφέστου στη χώρα μας και διά χειρός του κρατούμενου Νίκου Ρωμανού μιας «στρατηγικής της έντασης». Ο καπνιστής έφυγε. Οι καπνοί πυκνώνουν.