Οι αγγελιαφόροι ήταν δύο

Ονειρο κάθε μαραθωνοδρόμου είναι να τρέξει τουλάχιστον μία φορά στη ζωή του την αυθεντική διαδρομή. Σε εκείνη που έτρεξε ο αγγελιαφόρος, ο οποίος μετέφερε το μήνυμα της νίκης το βράδυ της 13ης Σεπτεμβρίου 490 π.Χ. από το πεδίο της μάχης στο αθηναϊκό άστυ. Σήμερα, 2.504 χρόνια μετά οι συμμετέχοντες στον Μαραθώνιο της Αθήνας, τον Αυθεντικό, τελικά τον άθλο ποιου δρομέα αναβιώνουν; Και η διαδρομή που ακολουθούν είναι όντως η αυθεντική;

«Δεν πρέπει να μιλάμε για έναν αγγελιαφόρο αλλά για δύο, που είχαν αναλάβει σε διαφορετικούς χρόνους διαφορετικές αποστολές, είχαν ακολουθήσει διαφορετικές διαδρομές και είχαν διαφορετική τύχη» επισημαίνει ο ιστορικός – φιλόλογος Χρήστος Δ. Διονυσόπουλος, ο οποίος ύστερα από μία δεκαετία μελέτης 669 συγγραφέων και 913 βιβλίων και άρθρων σχετικών με τη Μάχη του Μαραθώνα κατάφερε να ολοκληρώσει μια μελέτη-αξονική τομογραφία της «μητέρας των μαχών» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καπόν.

Το μόνο βέβαιο – σύμφωνα με τη μελέτη – είναι ότι το χαρμόσυνο μήνυμα στην Αθήνα δεν το μετέφερε ο Φειδιππίδης, ο άνθρωπος που είχε διανύσει τις προηγούμενες ημέρες της ιστορικής μάχης 220 χλμ. από την Αθήνα έως τη Σπάρτη για να ζητήσει βοήθεια από τους Λακεδαιμονίους. Διότι πώς ήταν δυνατόν ένας επαγγελματίας δρομέας και επίσημος αγγελιαφόρος της πόλης, ο οποίος είχε φτάσει στη Σπάρτη μέσα σε δύο ημέρες, να ξεψυχήσει τρέχοντας μόνο περί τα 40 χλμ.; Ο Φειδιππίδης εκτιμάται είτε ότι τραυματίστηκε είτε ότι έπεσε στη μάχη και αυτός ήταν ο λόγος για τον οποίο οι στρατηγοί δεν τον τίμησαν με τον ρόλο του αγγελιαφόρου της νίκης.

Ο Ευκλής. Και αν δεν ήταν λοιπόν εκείνος που πρόλαβε να πει στους άρχοντες της πόλης «χαίρετε» και «νικώμεν» πριν αφήσει την τελευταία του πνοή, τότε ποιος ήταν; Ο Ευκλής, σύμφωνα με τους περισσότερους αρχαίους συγγραφείς. Ζεστός, μόλις είχε τελειώσει η μάχη γύρω στις 8 το βράδυ, ξεκίνησε τρέχοντας για το άστυ, όπου πρέπει να έφτασε αργά μετά τα μεσάνυχτα. Ο οπλισμός του που ζύγιζε σχεδόν 23 κιλά δεν του επέτρεπε να τρέξει γρηγορότερα, αλλά δεν είχε λόγο να είναι ταχύτερος. Με το μήνυμά του δεν θα προλαμβανόταν κάποιος κίνδυνος. Σημασία είχε να εμφανιστεί με την πολεμική εξάρτυσή του μεταφέροντας τη χαρμόσυνη είδηση, το κλίμα της νίκης ως συμμέτοχος και αυτόπτης μάρτυρας του αγώνα. «Ενας αγγελιαφόρος – πολεμιστής χωρίς οπλισμό, χωρίς ασπίδα, μπορούσε να εκληφθεί από τους συμπολίτες του ως άγγελος ήττας και να θεωρηθεί ο ίδιος ως ρίψασπις, ως δειλός δηλαδή που πέταξε την ασπίδα και εγκατέλειψε τη μάχη για να σωθεί» εξηγεί ο Χρήστος Διονυσόπουλος.

Ο Ευκλής, αφού εκτέλεσε την αποστολή του, κουρασμένος από τη μάχη και την υπερπροσπάθεια να φτάσει στο άστυ φορτωμένος με τον οπλισμό του πέθανε από θερμοπληξία, σύμφωνα με τις πηγές.

Την επομένη της μάχης οι Αθηναίοι πληροφορήθηκαν ότι ο περσικός στόλος έπλεε προς το Φάληρο, όπου θα έφτανε ύστερα από οκτώμισι ώρες. Τότε προέκυψε η ανάγκη να φτάσει το γρηγορότερο δυνατόν ένας δεύτερος αγγελιαφόρος στο άστυ που θα έδινε λεπτομερή περιγραφή της μάχης και θα ενημέρωνε για την επιστροφή του στρατού από τον Μαραθώνα.

Ο ΘΕΡΣΙΠΠΟΣ. Καταλληλότερος από έναν ημεροδρόμο, δηλαδή έναν εκπαιδευμένο άνδρα να καλύπτει μεγάλες αποστάσεις σε μικρό χρονικό διάστημα χωρίς άλογο, δεν υπήρχε, δεδομένου ότι αποκλείεται ο Φειδιππίδης που είχε τραυματιστεί ή σκοτωθεί να μην είχε αντικαταστάτες. Ενας εξ αυτών ήταν ο Θέρσιππος, όπως αναφέρεται και από τον Πλούταρχο. Χωρίς οπλισμό και όντας εκπαιδευμένος δρομέας ξεκίνησε γύρω στις 9 το πρωί και έφτασε μπροστά στους άρχοντες το μεσημέρι δίνοντας πλήρη αναφορά.  

Αν λοιπόν ο δρομέας δεν ήταν ο Φειδιππίδης, και αν δεν αναφώνησε «νενικήκαμεν», και αν υπήρξε και δεύτερος ημεροδρόμος, μήπως κρύβεται ένας ακόμη μύθος, σχετικά με την πορεία του αγγελιαφόρου αυτή τη φορά; «Για τον εντοπισμό της αρχαίας μαραθώνιας διαδρομής έχουν γίνει πολλές συζητήσεις από σύγχρονους ερευνητές» αναφέρει ο Χρήστος Διονυσόπουλος. «Οι απόψεις διχάζονται μεταξύ του παραλιακού δρόμου μέσω Παλλήνης και του ορεινού δρόμου μέσω Βρανά». Ο πρώτος αγγελιαφόρος για λόγους ασφαλείας πρέπει να επέλεξε την ορεινή διαδρομή, δεδομένου ότι ο περσικός στόλος παρέπλεε τις ανατολικές ακτές της Αττικής. Ο δεύτερος όμως και αφού οι Πέρσες βρίσκονταν στον Σαρωνικό, επέλεξε πιθανότατα τον ομαλότερο παραλιακό.

Ο γύρος του Τύμβου
Για να αποκτήσει η διαδρομή το μήκος των 42.195 μ. που καθιερώθηκε στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1924 χρειάστηκε να προστεθούν μία παράκαμψη προς και από τον Τύμβο και ένας γύρος περί αυτόν – συνολικά 2 χλμ. – καθώς η απόσταση από το στρατόπεδο των Αθηναίων έως την Αρχαία Αγορά είτε μέσω της παραλιακής είτε μέσω της ορεινής οδού είναι 38 χλμ., ενώ η απόσταση από το χωριό Μαραθώνας έως το Καλλιμάρμαρο, που υιοθετήθηκε στους σύγχρονους Ολυμπιακούς Αγώνες, είναι περί τα 40 χλμ.