Στα μέσα της δεκαετίας του '80, σε ένα χωριό στα βάθη της Βαυαρίας, γνώρισα τον Χάνζελ. Ηταν ένας παραδοσιακός Βαυαρός όπως ακριβώς θέλει τους παραδοσιακούς Βαυαρούς το γελοιογραφικό στερεότυπο: ογκώδης, κοκκινοπρόσωπος, με τσιγκελωτό μουστάκι, δερμάτινο παντελονάκι με τιράντες και χοντρές μάλλινες κάλτσες ώς το γόνατο. Παραδοσιακά ήταν και τα πολιτικά φρονήματά του πριν τον γνωρίσω: ψήφιζε μια ζωή Χριστιανοσοσιαλιστές, το αδελφό κόμμα της CDU στη Βαυαρία, που τότε μάλιστα, υπό την ηγεσία του Φραντς Γιόζεφ Στράους, ήταν πιο μαύρο παρά ποτέ πριν ή μετά. Αλλά την εποχή της γνωριμίας μας ο Χάνζελ είχε αλλάξει: ήταν τώρα ακτιβιστής των Πρασίνων! Η αιτία ή το έναυσμα της μεταστροφής του ήταν τα σχέδια για μια πίστα αεροδρομίου εκεί κοντά, που τα προωθούσαν επιχειρηματικά συμφέροντα και που, αν υλοποιούνταν, θα αφάνιζαν ό,τι πιο αγαπημένο είχε ο Χάνζελ: το δάσος της περιοχής!
Διηγήθηκα αυτή την ιστοριούλα επειδή τη θεωρώ ένα πρώιμο παράδειγμα για τις συνειδησιακές και πολιτικές μεταλλαγές που παράγει η καινούργια μορφή του κόσμου μας. Η παγκοσμιοποίηση, οι περιβαλλοντικές καταστροφές, η κλιματική αλλαγή, η κατάρρευση του γεωπολιτικού και ιδεολογικού διπολισμού, η ανεξέλεγκτη επιθετικότητα του χρηματοπιστωτικού καπιταλισμού, οι πόλεμοι, τα μεταναστευτικά και προσφυγικά κύματα, όλα αυτά έχουν αποσταθεροποιήσει τις παλιές ιδεολογικές προσηλώσεις και προκαλούν πολιτικές μετακινήσεις προς κάθε κατεύθυνση. Αν ο Χάνζελ της βαυαρικής υπαίθρου έγινε «αριστερότερος» για οικολογικούς λόγους, ο Χανς του Βερολίνου έγινε «δεξιότερος» επειδή δυσφορεί για την κατάληψη της γειτονιάς του από μουσουλμάνους. Αν η μία απάντηση στην αποτυχία του αραβικού σοσιαλισμού είναι ο αντιδραστικός ισλαμικός φονταμενταλισμός, η άλλη είναι η πίεση ενισχυμένων από την παγκοσμιοποίηση στρωμάτων για αστικό εκσυγχρονισμό. Αν πολλοί παραδοσιακοί ψηφοφόροι της Αριστεράς αισθάνονται την παγκοσμιοποίηση εξίσου απειλητική όσο την αισθάνονται οι συντηρητικοί ψηφοφόροι, άλλοι αριστεροί καλωσορίζουν αυτόν τον τόσο ανοιχτό κόσμο.
Αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχει πια η παλιά αντιστοίχιση ανάμεσα στα κοινωνικά αιτήματα και τις ιδεολογικοπολιτικές δυνάμεις που τα εκφράζουν. Το φασματοσκόπιο που διαχώριζε καθαρά τα ιδεολογικά χρώματα στην κλίμακα Αριστεράς - Δεξιάς δεν είναι πια αξιόπιστο. Υπάρχουν αριστεροί που σκέφτονται και δρουν απολύτως συντηρητικά, όπως όταν υπερασπίζονται άδικα προνόμια, παρασιτικές δομές και αναχρονιστικούς νόμους. Υπάρχουν δεξιοί που λειτουργούν πιο προοδευτικά από πολλούς αριστερούς, όπως όταν υπερασπίζονται τα δικαιώματα μειονοτικών ομάδων. Υπάρχουν συμπεριφορές που βάζουν διλήμματα στις παραδοσιακές ιδεολογίες. Οι κάτοικοι ενός νησιού που ζει από τον τουρισμό, δηλαδή εμπορευόμενο το τοπίο του, και εμποδίζουν την εγκατάσταση ανεμογεννητριών, που παράγουν φτηνή ενέργεια, είναι αντιδραστικοί ή απλώς αμύνονται ενάντια σε κάτι καταστροφικό γι' αυτούς; Η στάση ενός κατοίκου της Πλατείας Βικτωρίας που συμπαραστέκεται στους πρόσφυγες, αλλά δεν δέχεται να γίνει η γειτονιά του προσφυγικός καταυλισμός, είναι αριστερή ή δεξιά; Πόσο προοδευτικοί είναι εκείνοι που στο όνομα της πολυπολιτισμικότητας ανέχονται αντιλήψεις και πρακτικές ασυμβίβαστες με μια σύγχρονη δημοκρατική κοινωνία;
Τέλος, υπάρχουν επιδιώξεις και συμφέροντα που γεφυρώνουν αγεφύρωτες ιδεολογικές διαφορές, τουλάχιστον ονομαστικές. Το πιο κραυγαλέο πανευρωπαϊκά παράδειγμα είναι φυσικά η σύμπραξη ΣΥΡΙΖΑ - ΑΝΕΛ. Αλλά και στα αιτήματα για μεταρρυθμίσεις συμφύρονται σκληρές νεοφιλελεύθερες θέσεις, που θεοποιούν την αγορά, και θέσεις με αριστερό προσανατολισμό, που βλέπουν τις μεταρρυθμίσεις ως προϋπόθεση για μια ισορροπημένη σχέση κράτους - αγοράς και μια δικαιότερη κατανομή του εθνικού εισοδήματος.
Γιατί οι ταξικές διαφορές δεν έχουν αμβλυνθεί καθόλου με την παγκοσμιοποίηση, απεναντίας έχουν γίνει οξύτερες. Υπάρχουν χαμένοι και κερδισμένοι. Αλλά ο κόσμος δεν ακούει πια ολιστικά συνθήματα. Ανθρωποι όπως ο Χάνζελ καταλήγουν σε μια πολιτική επιλογή από διαφορετικούς δρόμους και χωρίς να τους ενδιαφέρουν οι ιδεολογικές ετικέτες. Το ζητούμενο, ειδικά σ' εμάς, είναι ένα κόμμα που θα αφουγκραστεί χωρίς ιδεοληψίες και έπαρση τις καινούργιες ανάγκες στην κοινωνία, αλλά θα κάνει και την κοινωνία να αφουγκραστεί τον εαυτό της.
Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από