[Επιφυλλίδες] Μεσαιωνικές ιστορίες

Δεν ήταν ο απόηχος του ιουλιανού «Οχι» – η σχίζα του ΣΥΡΙΖΑ που διεκδίκησε την κληρονομιά του καταβαραθρώθηκε. Δεν ήταν η αριστερή ιδεολογία – η λέξη Αριστερά ούτε που ακούστηκε αυτή τη φορά στην προεκλογική περίοδο από συριζαϊκά χείλη (και ποιος θα έβρισκε το κουράγιο να την ξεστομίσει;). Δεν ήταν η ταξικότητα της ψήφου – ο ΣΥΡΙΖΑ έχει γίνει το απόλυτα πολυσυλλεκτικό κόμμα, ένας ισχυρός απορροφητήρας ψήφων από όλο το κοινωνικό μωσαϊκό, από το δημοσιοϋπαλληλικό μεγαθήριο ώς την αγροτιά, από τους μικρομαγαζάτορες ώς τους μεγαλοεργολάβους, από τους ανέργους ή υποαπασχολούμενους ώς το βιομηχανικό και εφοπλιστικό κεφάλαιο. Δεν ήταν, φυσικά, ούτε η απελπισία εκείνων που φώναζαν ότι δεν έχουν τίποτα να χάσουν, ώσπου κατάλαβαν ότι έχουν να χάσουν πολλά.

Τίποτε από όλα αυτά δεν έδωσε τη νίκη στον ΣΥΡΙΖΑ. Ο ελληνικός λαός ψήφισε συντηρητικά – και κυνικά. Ψήφισε σταθερότητα, αλλά με πρόσχημα μια δεύτερη ευκαιρία για αλλαγή. Ψήφισε ανακαίνιση του μαγαζιού, αλλά χωρίς πειραματισμούς με την πραμάτεια και τη διαχείριση. Ψήφισε το παλιό, αλλά σε καινούργια συσκευασία, από αυτές που οι διαφημιστές προβάλλουν στερεότυπα ως επαναστατικές. Τα υπόλοιπα – η πρώιμη διαφθορά, η εξίσου πρώιμη αλαζονεία της εξουσίας, τα ασύστολα ψέματα – ενοχλούν μόνο τους «προτεστάντες». Ούτε καν η διαχειριστική ανικανότητα δεν μέτρησε, γιατί οι ικανοί και δραστήριοι διαχειριστές είναι πεισματάρηδες και ανακατωσούρες, οπότε καλύτερα να μείνουν στην άκρη.  Με μια έννοια μπορεί να πει κανείς ότι ο ελληνικός λαός ψήφισε συνετά, σε έναν κόσμο πολύ επισφαλή. Η σύνεση δεν έχει σχέση με την ηθική.

Οι εκλογές αυτές, ακόμη περισσότερο από τις προηγούμενες, ήταν ζήτημα προσώπου, όχι κόμματος, επιχειρημάτων, στρατηγικής ή έστω τακτικής. Ο λαός αναζητούσε από την αρχή της κρίσης, ακόμη νωρίτερα μάλιστα, μέσα στις φλόγες του Δεκέμβρη του 2008, ένα καινούργιο εικόνισμα για να προβάλει σε αυτό ένα συγκεχυμένο μείγμα δυσφορίας, νοσταλγίας, αμηχανίας και θυμού. Το βρήκε πρώτα στο πρόσωπο του Αλέξη Γρηγορόπουλου και έπειτα, πολύ πιο ολοκληρωμένα, στο πρόσωπο του Αλέξη Τσίπρα. Δεν είναι απλώς θέμα νεανικού φιζίκ. Παντού ο κόσμος στην αβέβαιη εποχή μας ψάχνει για icons, πρόσωπα που δεν γράφουν Ιστορία, αλλά έχουν γραμμένη πάνω τους μια ατομική ιστορία, τη δική τους, αντιπροσωπευτική όμως και εμβληματική για εκατομμύρια άλλους. Τα μίντια προσφέρουν απλόχερα μια πλατιά και συνεχώς ανανεωνόμενη γκάμα από υποψηφιότητες.

Στη μορφή του Τσίπρα ένα μεγάλο μέρος του ελληνικού λαού βρήκε την τέλεια έκφραση της χαρακτηριστικής αμφιθυμίας του στην όψιμη Μεταπολίτευση: της εσωτερικευμένης αντίφασης ανάμεσα στην ασφάλεια μιας ακύμαντης ζωής σε ευμάρεια, που αφήνει το  πρόσωπο άγραφο από βιώματα, και τη νοσταλγία για ένα προγονικό παρελθόν υψηλών ιδανικών, αγώνων και θυσιών· ανάμεσα στην αφέλεια των ιδεολογικών ψευδαισθήσεων και την κυνική εκμετάλλευση κάθε ευκαιρίας για προσωπική ανάδειξη· ανάμεσα στην πρόθυμη ή παθητική αποδοχή των προνομίων του συστήματος και ένα απότοκό της αριστερό σύμπλεγμα ενοχής, που γυρεύει θεραπεία σε χειρονομίες εικονικής επαναστατικότητας. Ολα αυτά τα αφηγείται το πρόσωπο του Τσίπρα, τόσο όταν έχει τη φυσική του έκφραση όσο και όταν μιμείται το ύφος του Ανδρέα Παπανδρέου. Και είναι ένα αφήγημα ικανό να υποσκελίσει οποιαδήποτε πολιτική πρόταση. Αποδείχτηκε. Ο ΣΥΡΙΖΑ είναι ο Τσίπρας, όπως οι ΑΝΕΛ είναι ο Καμμένος. Η κυβερνητική σύμπραξη των δύο κομμάτων έχει χαρακτήρα προσωπικής ένωσης, σαν εκείνες του Μεσαίωνα, όπου διαφορετικοί λαοί ενώνονταν σε ένα κράτος λόγω γάμου μεταξύ των ηγεμόνων τους. Ο Μεσαίωνας ως πολιτικό πρότυπο για την Ελλάδα του 21ου αιώνα; Ισως αυτό το μήνυμα άκουσε ο έτερος Καμμένος, ο Δημήτρης, και πήρε φόρα. Αλλά ποιος ξέρει, μπορεί το μοντέλο να  μας βγει σε καλό. Οι δύο αρχηγοί, ολοφάνερα ερωτευμένοι με την εξουσία, ίσως σύρουν για χάρη της τα κόμματά τους στον δρόμο του ευρωπαϊσμού.