[Γνώμη] Γιατί αποτυγχάνουν τα τείχη

Ας πούμε ότι είναι η χρονιά των τειχών. Το 2015 η Εσθονία, η Ουγγαρία, η Κένυα, η Σαουδική Αραβία και η Τυνησία ανακοίνωσαν ή ξεκίνησαν την κατασκευή φράχτη ή τείχους στα σύνορά τους. Μπορεί να ζούμε στην εποχή της παγκοσμιοποίησης, αλλά μεγάλο μέρος του κόσμου μας όλο και περισσότερο φροντίζει να περιορίζει την ελεύθερη μετακίνηση των ανθρώπων.

Στα τέλη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου υπήρχαν μόνο πέντε συνοριακοί φράχτες σε όλο τον κόσμο. Σήμερα, σύμφωνα με την Ελίζαμπεθ Βαλέ του Πανεπιστημίου Κεμπέκ στο Μόντρεαλ, υπάρχουν 65 – τα 3/4 των οποίων κατασκευάστηκαν τα τελευταία 20 χρόνια. Και στις ΗΠΑ οι Ρεπουμπλικανοί υποψήφιοι για το χρίσμα υπόσχονται και άλλους. Το φαβορί των Ρεπουμπλικανών, ο Ντόναλντ Τραμπ, επανειλημμένα έχει προτείνει την κατασκευή ενός τείχους κατά μήκος των συνόρων με το Μεξικό. Και ένας Ρεπουμπλικανός υποψήφιος, ο κυβερνήτης του Ουισκόνσιν Σκοτ Ουόκερ, περιέγραψε την κατασκευή φράχτη στα σύνορα ΗΠΑ – Καναδά ως «ένα νόμιμο ζήτημα που πρέπει να φροντίσουμε».

Παρ’ όλα τα υπάρχοντα τείχη, δεν είναι ούτε φθηνά ούτε αποτελεσματικά. Το τείχος τού Ισραήλ στη Δυτική Οχθη κόστισε περισσότερο από ένα εκατομμύριο δολάρια ανά μίλι για να κατασκευαστεί. Σύμφωνα με τις συνοριακές Αρχές των ΗΠΑ, η κατασκευή και συντήρηση του υπάρχοντος συνοριακού φράχτη μήκους 670 μιλίων (1.078 χλμ.) στα σύνορα ΗΠΑ – Μεξικού θα κοστίσει 6,5 δισ. δολάρια για τα επόμενα 20 χρόνια. Με αυτόν τον υπολογισμό ο φράχτης για τα εναπομείναντα 2.092 χλμ. στα σύνορα με το Μεξικό θα κοστίσει πάνω από 12,6 δισ. δολάρια. Η δημιουργία ενός τείχους κατά μήκους των συνόρων ΗΠΑ – Καναδά, μήκους 8.892 χλμ., θα κοστίσει περισσότερα από 50 δισ. και θα πρέπει να περάσει μέσα από διάδρομο προσγείωσης, μια Οπερα, σπίτια και καταστήματα που βρίσκονται στην περιοχή.

Ομως δεν υπάρχουν και αποδείξεις ότι οι συνοριακοί φράχτες έχουν αποτέλεσμα. Οπως γνωρίζουμε, ακόμα και οι τοίχοι μιας φυλακής είναι όσο αποτελεσματικοί είναι οι φύλακές τους – εάν δηλαδή μπορούν να δωροδοκηθούν. Από το 1990 μέχρι σήμερα, οι συνοριοφύλακες έχουν ανακαλύψει 150 τούνελ κάτω από τα σύνορα Μεξικού – ΗΠΑ. Οσοι έχουν χρήματα θα μπορούν πάντα να διασχίζουν σύνορα χρησιμοποιώντας πλαστά έγγραφα, δωροδοκίες ή καινοτόμες υποδομές.

Τα ενισχυμένα σύνορα είναι πιο αποτελεσματικά για να σταματούν φτωχούς πρόσφυγες και μετανάστες. Ακόμα και τότε, αντί να εμποδίζουν τους μετανάστες να εισέλθουν, οι ενισχύσεις συνήθως τους στέλνουν προς πιο επικίνδυνα περάσματα. Το αποτέλεσμα είναι η αύξηση των θανάτων. Ο Διεθνής Οργανισμός Μετανάστευσης υπολογίζει ότι από το 2005 έως το 2014 περίπου 40.000 άτομα πέθαναν προσπαθώντας να διασχίσουν σύνορα. Φυσικά εξοπλισμός όπως κάμερες, αισθητήρες κίνησης, drones, ελικόπτερα και οχήματα επιτρέπουν στους συνοριοφύλακες να ελέγχουν μεγάλο μέρος των συνόρων. Ομως αυτά μπορούν να είναι αποτελεσματικά χωρίς τείχος ή φράχτη. Το μόνο που κάνει ένα τείχος είναι να καθυστερεί εκείνους που θέλουν να περάσουν.

Κι όμως, παρά το υψηλό κόστος και τη χαμηλή αποτελεσματικότητα, οι φράχτες παραμένουν δημοφιλείς στους πολιτικούς. Είναι ορατοί, απτοί και δείχνουν στους ψηφοφόρους ότι κάτι γίνεται για τη μετανάστευση. Εάν ο Τραμπ χτίσει τον φράχτη του, ίσως θα πρέπει να τον κάνει όμορφο σαν το Σινικό Τείχος. Και έτσι μια μέρα μπορεί να αποδειχθεί χρήσιμο – να το επισκέπτονται οι τουρίστες.

Ο Ρις Τζόουνς είναι καθηγητής Γεωγραφίας στο Πανεπιστήμιο της Χαβάης και συγγραφέας του βιβλίου «Συνοριακά τείχη: Η ασφάλεια και ο πόλεμος εναντίον της τρομοκρατίας σε ΗΠΑ, Ινδία και Ισραήλ».