Τόσο μακριά, τόσο κοντά…

«Σε μια δημοκρατία εφικτό είναι να αποφασίσει ο κυρίαρχος λαός. Αυτός αποφασίζει. Οι πολιτικοί και τα κόμματα οφείλουν να βρουν τον πιο πρόσφορο και δημοκρατικό δρόμο να εφαρμόσουν την εντολή αυτή». Πέρασε σχεδόν ένας χρόνος. Ηταν γύρω στα τέλη Οκτωβρίου 2014 όταν ο Δημήτρης Αβραμόπουλος, που ρωτήθηκε σχετικά, είχε αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο συγκυβέρνησης της ΝΔ με τον ΣΥΡΙΖΑ.

Οι πληροφορίες επιμένουν ότι τα τηλεφωνήματα διαμαρτυρίας από το Μέγαρο Μαξίμου έπεσαν βροχή. Δεν ήταν η πρώτη φορά. Ηταν όμως η πρώτη φορά που δεν είχε πλέον και πολλή σημασία τι έλεγε το Μαξίμου. Οχι μόνο επειδή οι σχέσεις του Αβραμόπουλου με το περιβάλλον του Αντώνη Σαμαρά ποτέ δεν υπήρξαν στοργικές. Αλλά και επειδή ο τότε αντιπρόεδρος της ΝΔ ήδη ταξίδευε για τις Βρυξέλλες για να αναλάβει την θέση του επιτρόπου Μετανάστευσης, Εσωτερικών Υποθέσεων και Ιθαγένειας, ρόλος που του έδινε πια και θεσμικά το άλλοθι να φοράει υπερκομματικό κοστούμι.

Ούτως ή άλλως, τον Αβραμόπουλο δεν τον ενδιέφερε και πολύ τι θα έλεγε ο Σαμαράς. Ηταν οι ημέρες του μεγάλου φλερτ με τον Αλέξη Τσίπρα στον προθάλαμο για το Προεδρικό Μέγαρο. Και, πάντως, δεν μπορούσε κανείς να του προσάψει ότι υποστήριξε κάτι διαφορετικό από το κήρυγμα της εθνικής συνεννόησης που επαναλάμβανε ήδη από την πρώιμη αντιμνημονιακή φάση της ΝΔ, προκαλώντας την οργή του Σαμαρά.

Η ειρωνεία είναι ότι λίγους μήνες αργότερα ο Σαμαράς θα ερχόταν στα λόγια του, καθώς δήλωνε στο Bloomberg ότι οι συνθήκες απαιτούσαν εθνική συνεννόηση. Τότε οι σχέσεις του πρώην πρωθυπουργού με τον Αβραμόπουλο είχαν αποκατασταθεί, ενώ, σύμφωνα με μια γραμμή πληροφόρησης, ήδη είχε αρχίσει να υπάρχει σχεδόν καθημερινή επαφή του επιτρόπου με τον Βαγγέλη Μεϊμαράκη.

Βέβαια, η μεγαλύτερη ειρωνεία είναι το ανφέρ του Τσίπρα απέναντι στον έλληνα επίτροπο, ο οποίος ενημερώθηκε από την τηλεόραση ότι επελέγη ο Προκόπης Παυλόπουλος για το προεδρικό αξίωμα. Οχι ότι ο Αβραμόπουλος είναι τύπος που κάμπτεται από τα εμπόδια. Ούτως ή άλλως, οι εξελίξεις που ακολούθησαν θα τον ανάγκαζαν να βρίσκεται με το ένα πόδι στην Ελλάδα. Αλλωστε λόγω του χαρτοφυλακίου του είχε πυκνές επαφές με την ελληνική κυβέρνηση για το Μεταναστευτικό και προσπάθησε να βοηθήσει εκταμιεύοντας κονδύλια (που η Αθήνα δεν αξιοποίησε, καθώς δεν είχε καταρτίσει σχετικό πλάνο). Διπλωματικές πηγές επιμένουν ότι κανονικά η Ελλάδα θα έπρεπε να έχει τιμωρηθεί με πρόστιμα για τις συνθήκες που επιφύλαξε στους μετανάστες. Ωστόσο, αυτό δεν συνέβη. Και δεν αποκλείεται ο επίτροπος να έβαλε το χεράκι του.

Μάθαινε από πρώτο χέρι για τη διαπραγμάτευση

Η «περήφανη» διαπραγμάτευση της κυβέρνησης που έθεσε την Αθήνα σε βέβαιη τροχιά σύγκρουσης με τους ευρωπαίους εταίρους ήταν αυτή που θα ξανάδινε στον Αβραμόπουλο πιο ενεργό ρόλο στο παιχνίδι. Πολιτικό ον με μεγάλη εμπειρία και δη στους διαδρόμους των Βρυξελλών, ο Αβραμόπουλος διέγνωσε τους κακούς οιωνούς από νωρίς και πριν η αρνητική ατμόσφαιρα αρχίσει να εκφράζεται ρητά και με ανοίκειες εκφράσεις για την ελληνική κυβέρνηση από ευρωπαίους αξιωματούχους.

Δεν ήταν τόσο ότι ο έλληνας επίτροπος στις συνεδριάσεις των Κολεγίων καθόταν δίπλα στον Πιερ Μοσκοβισί και, άρα, θεωρείται απίθανο να μη μάθαινε από πρώτο χέρι τις λεπτομέρειες για τη διαπραγμάτευση που οδηγείτο σε ναυάγιο.

Είναι ότι στο Μπερλεμπόντ οργιάζουν οι φήμες ότι ο Αβραμόπουλος συχνά έπαιξε τον ρόλο μεσάζοντα ανάμεσα στην κυβέρνηση και στην Κομισιόν (και αυτό δεν αφορά μόνο τον Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ), επιχειρώντας να κατευνάσει τα πνεύματα.

Εξάλλου, δεν αποτελεί μυστικό ότι εξαρχής η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ήθελε να βοηθήσει την Αθήνα, γεγονός που εξόργισε το Βερολίνο.

Σύμφωνα με μια γραμμή πληροφόρησης, ο έλληνας επίτροπος είχε προειδοποιήσει τον Γιούνκερ ήδη από τον περασμένο Μάρτιο ότι αν η κυβέρνηση δεν κατάφερνε να βρει τον βηματισμό της και κυρίως να τερματίσει τη διγλωσσία πολλών στελεχών της, τότε αναπόφευκτα ο μόνος δρόμος για να ξεκαθαρίσει η κατάσταση θα ήταν το δημοψήφισμα ή οι εκλογές. Βέβαια, ο Αβραμόπουλος εκτιμούσε ότι το δημοψήφισμα θα ήταν καταστροφικό και θεωρούσε ότι με τον έναν ή τον άλλο τρόπο οι πολιτικές δυνάμεις του ευρωπαϊκού τόξου θα έφθαναν σε εθνική συνεννόηση. Οι πληροφορίες επιμένουν ότι αυτή δεν ήταν η μόνη παρασκηνιακή παρέμβαση υπέρ της Ελλάδας και ότι ο Αβραμόπουλος έπαιξε ρόλο και τον περασμένο Ιούνιο, όταν Ελλάδα και θεσμοί αντήλλασσαν προτάσεις.

Στους υποψιασμένους παρατηρητές, η δημόσια παρέμβαση του έλληνα επιτρόπου τον περασμένο Ιούνιο θύμισε σε πολλούς την παρέμβαση που είχε κάνει η Μαρία Δαμανάκη τον Μάιο του 2011 προειδοποιώντας για τον κίνδυνο επιστροφής στη δραχμή αν η Ελλάδα δεν έφθανε σε συμφωνία με τους εταίρους της. Ο Αβραμόπουλος αναγκάστηκε στις 16 Ιουνίου να χτυπήσει καμπανάκι ότι «αμφισβητείται η θέση της χώρας στην Ευρώπη» και να καλέσει τις ελληνικές πολιτικές δυνάμεις «μαζί να αναλάβουν το κόστος των δύσκολων αποφάσεων».

Η παρέμβαση δεν ήταν τυχαία. Είχε προηγηθεί μια συνεδρίαση του Κολεγίου των Επιτρόπων, όπου το κλίμα ήταν ιδιαίτερα βαρύ για την Ελλάδα. Ο Γιούνκερ φέρεται να είχε δηλώσει προσβεβλημένος από τη στάση της Αθήνας που τον εξέθεσε παρότι ήταν ο μόνος που προσπάθησε να βοηθήσει, ενώ σειρά επιτρόπων χρησιμοποίησε σκληρές εκφράσεις για την ελληνική κυβέρνηση ψέγοντάς την ως αναξιόπιστο συνομιλητή που «κοροϊδεύει» τους εταίρους της. Ηταν πλέον σαφές ότι οι εταίροι επέστρεφαν την μπάλα στην ελληνική πλευρά και ότι η πρόταση Γιούνκερ που είχε πέσει στο τραπέζι ήταν η τελευταία και η μόνη που υπήρχε στο τραπέζι. Ο κύβος είχε ριφθεί.

Δραµατικές ώρες πριν και µετά το δηµοψήφισµα

«Είναι ένα δημοψήφισμα στο οποίο ο καθένας θα απαντήσει με βάση το ερώτημα που ο ίδιος θέτει στον εαυτό του» έλεγε σε συνομιλητές του την επομένη της ανακοίνωσης του δημοψηφίσματος ο Αβραμόπουλος, προσθέτοντας με το γνωστό του ύφος ότι «εμένα δεν με ρώτησε κανείς, αλλά εκλαμβάνω το ερώτημα με όρους παραμονής ή όχι στην Ευρώπη».

Η δημόσια παρέμβασή πριν από το δημοψήφισμα μόνο τυχαία δεν ήταν. Είχε προηγηθεί, παραμονές του δημοψηφίσματος, μια δραματική συνεδρίαση του Κολεγίου των Επιτρόπων που κράτησε έξι ώρες. Εκεί κατέστη σαφές ότι το Οχι θα εκλαμβανόταν ως πράσινο φως για την έξοδο της Ελλάδας από την ευρωζώνη. Υπό αυτό το πρίσμα, οι επίτροποι (όπως είχαν γράψει «ΤΑ ΝΕΑ») έκαναν ασκήσεις επί χάρτου για τις επιπτώσεις ενός Grexit, όπως τι θα γινόταν με τα σύνορα και πόση ανθρωπιστική βοήθεια θα μοίραζε η Κομισιόν στην Ελλάδα.

Ακόμη πιο δραματικά ήταν όσα ακολούθησαν το δημοψήφισμα. «Grexit is an option» («To Grexit είναι επιλογή»), φέρεται να είπε ο Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ στο άνοιγμα της συνεδρίασης του Κολεγίου λίγα 24ωρα μετά το ελληνικό Οχι, δίνοντας τον τόνο της συζήτησης. Ο Αβραμόπουλος, σύμφωνα με πληροφορίες, επιχείρησε να κατευνάσει τα πνεύματα. Υποστήριξε ότι το Οχι δεν ήταν «όχι» στην ευρωζώνη και στην Ευρώπη αλλά «ναι» σε μια εναλλακτική πρόταση, καθώς και ότι το «ναι» υπονοούσε πως οποιαδήποτε πρόταση θα ήταν προτιμότερη του Grexit. «Τo Grexit πρέπει να αποκλειστεί de facto ως πιθανότητα» φέρεται να υπογράμμισε ο έλληνας επίτροπος, εξηγώντας στους συναδέλφους του ότι η επιστροφή στο εθνικό νόμισμα θα ήταν καταστροφή για την Ελλάδα και απειλή για τη σταθερότητας της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Τους κάλεσε να στηρίξουν μια συμφωνία με την Ελλάδα, υποστηρίζοντας ότι για πρώτη φορά υπήρχε προοπτική εθνικής συναίνεσης υπέρ των μεταρρυθμίσεων. Οι εξελίξεις που ακολούθησαν τον δικαίωσαν.

Το ραντεβού με τον Τσίπρα  στο Χίλτον των Βρυξελλών
Λίγη σημασία έχει πλέον τι συνέβη και ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ έκανε πίσω την τελευταία στιγμή από την απόφασή του να προτείνει για το προεδρικό αξίωμα τον Δημήτρη Αβραμόπουλο. Το μόνο βέβαιο είναι ότι το όνομα του Αβραμόπουλου είχε κλειδώσει και ότι η επιλογή του έλληνα επιτρόπου είχε και τις ευλογίες του Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ. Το ραντεβού του Αβραμόπουλου με τον Αλέξη Τσίπρα, στο οποίο επισφραγίστηκε το ντιλ για την Προεδρία, έγινε μια Παρασκευή του περασμένου Φεβρουαρίου (στις 13) στο Χίλτον των Βρυξελλών. Δεν ήταν το μόνο ραντεβού που έγινε στο Χίλτον. Σύμφωνα με κοινοτική πηγή, την ίδια μέρα ο Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ είχε διαδοχικές συναντήσεις πρώτα με τον Τσίπρα και στη συνέχεια με τον Αβραμόπουλο. Το μήνυμα και στα δύο ραντεβού ήταν ότι ο πρόεδρος της Κομισιόν έδινε τις ευλογίες του για να μετακινηθεί ο επίτροπός του στην Προεδρία της Ελληνικής Δημοκρατίας. Αυτό που δεν θα έδινε με τίποτα όμως ήταν το χαρτοφυλάκιο της Μετανάστευσης σε αριστερό υποψήφιο.