[Επιφυλλίδες] Τοπίο μετά την ομίχλη

Υπάρχει η άποψη ότι οι εκλογές αυτές έχουν μειωμένο πολιτικό ενδιαφέρον, γιατί όποιο χρώμα και αν έχει η κυβέρνηση που θα προκύψει, ακόμη και αν έχει σχεδόν όλα τα χρώματα της ίριδας, θα είναι υποχρεωμένη να κινηθεί μέσα στο στενό δημοσιονομικό πλαίσιο του τρίτου και φαρμακερού Μνημονίου. Αλλά μπορεί να πει κανείς ότι ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο οι μεθαυριανές εκλογές έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Μετά τη διάλυση της αντιμνημονιακής ομίχλης θα φανούν οι βαθύτερες διαφοροποιήσεις του εκλογικού σώματος, που συγκαλύπτονταν ώς τώρα από το απατηλό σχήμα Μνημόνιο – Αντιμνημόνιο.  

Το πρώτο σημείο ενδιαφέροντος είναι ότι το «Οχι» του ιουλιανού δημοψηφίσματος θα αναλυθεί στα επιμέρους υλικά του. Θα μάθουμε πόσο ισχυρός είναι πράγματι ο ευρωσκεπτικισμός στην Ελλάδα και ποια κατεύθυνση έχει. Ο όρος «ευρωσκεπτικισμός» είναι βέβαια παραπλανητικός, γιατί ευρωσκεπτικιστής είμαι κι εγώ ο ευρωπαϊστής, αλλά έχει καθιερωθεί διεθνώς για τη δήλωση μιας τάσης που θα προτιμούσε τη ρήξη με την Ευρωπαϊκή Ενωση από τη συμμετοχή σε αυτήν έστω με τους σημερινούς όρους. Θα ξεκαθαριστεί, λοιπόν, αν ο ευρωσκεπτικισμός με αυτή την καθιερωμένη έννοια έχει τόση απήχηση στην Ελλάδα όση πιστεύουν πως έχει οι πολιτικοί εκφραστές του με την ερμηνεία που δίνουν στο «Οχι» ή αν ο ελληνικός λαός, παρά τα Μνημόνια και τη λιτότητα, αισθάνεται πιο ασφαλής από άλλους ευρωπαϊκούς λαούς μέσα στους κόλπους της Ευρωπαϊκής Ενωσης.

Ενα άλλο ενδιαφέρον ερώτημα που θα απαντηθεί είναι αν, έπειτα από πέντε χρόνια θεαματικών ανατροπών στο κομματικό τοπίο, έχουμε περάσει σε φάση ομαλοποίησης και, σε περίπτωση που συμβαίνει αυτό, αν η ομαλοποίηση σηματοδοτείται από τη σταδιακή παγίωση ενός νέου (ποιοτικά νέου) πολιτικού συστήματος ή από την αποκατάσταση του παλιού σε παραλλαγμένη εκδοχή, ενισχυμένη μάλιστα από τη δυνατότητα ενός «συνεταιρικού δικομματισμού». Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι παρά τη λαίλαπα των γεγονότων του καλοκαιριού διατηρείται η χαώδης διαφορά ποσοστών που έδωσαν οι εκλογές του Ιανουαρίου ανάμεσα στα δύο πρώτα κόμματα αφενός και όλα τα άλλα αφετέρου. Αν οι κάλπες επιβεβαιώσουν αυτή την πρόβλεψη, θα είναι εύλογο το συμπέρασμα ότι τα φυγόκεντρα ρεύματα που γέννησαν ή ενίσχυσαν οι σεισμοί της κρίσης βρίσκονται σε πορεία επανόδου στην παραδοσιακή κοίτη του δικομματισμού, ελαφρά αλλαγμένη στο σχήμα, όχι όμως στη σύσταση του περιεχομένου της.

Τόσο ο Τσίπρας όσο και ο Μεϊμαράκης τόνισαν επανειλημμένα, στο ντιμπέιτ της περασμένης Δευτέρας, ότι έχουν μάθει από τα λάθη τους ή από τα λάθη των παρατάξεών τους. Για τα κόμματα ισχύει όμως ό,τι για τους ανθρώπους: μαθαίνουμε από τα λάθη μας όχι για να αλλάξουμε τη φύση μας μα για να την υπηρετήσουμε καλύτερα. Η φύση της Νέας Δημοκρατίας, και με αυτό δεν εννοώ την ιδεολογία της, είναι γνωστή από καιρό. Του ΣΥΡΙΖΑ και ειδικά του Τσίπρα η φύση έχει αρχίσει να γίνεται αντιληπτή από όσους δεν έχουν ορκιστεί αιώνια πίστη στις αυταπάτες τους. Στην πράξη, και για να μην αναπτύξω εδώ συλλογισμούς που μπορούν να κάνουν οι περισσότεροι, αυτό σημαίνει ότι όσο ισχυρότερα βγουν αυτά τα δύο κόμματα από τις εκλογές τόσο μεγαλύτερη θα είναι η πιθανότητα να συνεχιστούν οι παρελκυστικές, οι ετεροβαρείς και οι νοθευτικές πρακτικές των προηγούμενων χρόνων και να μην υλοποιηθούν ποτέ μεταρρυθμίσεις χωρίς τις οποίες η Ελλάδα θα οδηγηθεί σε βέβαιη καταστροφή.

Το μόνο κόμμα που πιστεύει ειλικρινά στις μεταρρυθμίσεις, Το Ποτάμι, κινδυνεύει να πέσει θύμα της ίδιας της ποιότητάς του· της ποιότητας τόσο των στελεχών όσο και του προγράμματός του, και στα δύο σημεία ασύγκριτα ανώτερης από οποιουδήποτε άλλου κόμματος. Είναι έτοιμη η κοινωνία να τιμήσει τόση αριστεία; Το Ποτάμι μοιάζει να ήρθε πολύ αργά στην ελληνική πολιτική. Χειρότερο θα ήταν να αποδειχθεί την Κυριακή ότι ήρθε πολύ νωρίς.