[Εναλλακτικά] Ο κυρ Βίρβος πέθανε

«Ο Βίρβος πιάνει τον ταύρο απ’ τα κέρατα» έγραφε το 1988 ο μεγάλος μας στιχουργός Λευτέρης Παπαδόπουλος για τον τρικαλινό συνάδελφό του ενώ ο Νίκος Καρούζος εντόπιζε την ανεξιγλωσσία του. Προχθές ο Κώστας Βίρβος έφυγε από τη ζωή στα 88 του χρόνια, παίρνοντας μαζί του μια τεχνοτροπία κι έναν κόσμο νοημάτων και αφήνοντας πίσω του εκατοντάδες τραγούδια. Τι σημαίνει όμως για την Ελλάδα του 2015 η απώλεια ενός λαϊκού δημιουργού με ταλέντο στο σουξέ που μεγαλούργησε το ’50 και το ’60 και μεταπήδησε σε όλα τα είδη με επιτυχία; Η ίδια η ερώτηση μοιραία «ακουμπάει» έναν άλλο πυρήνα: τι σημαίνει σήμερα το τραγούδι για τον Νεοέλληνα; Είναι απαραίτητο για τη ζωή του;

Ο Βίρβος έγραψε και έδρασε σε μια εποχή κατά την οποία το τραγούδι υπήρξε κάτι σαν το νερό για τον μέσο Ελληνα. Ο μετανάστης για τη Γερμανία ή τον Καναδά έβαζε πρώτα την κασέτα του Καζαντζίδη στον σάκο του και μετά τα ρούχα του. Υπήρχαν δίσκοι που γίνονταν χρυσοί σε λίγες ημέρες. Σε αυτό το μακρινό σύμπαν, οι στίχοι του Βίρβου δεν ήταν απλώς μια κατασκευή (αν και η στιχουργική έχει και τέτοιο χαρακτήρα). Ηταν εικόνες, βιώματα και σεκάνς μιας Ελλάδας που μέτραγε τις πληγές του Εμφυλίου, της καραμανλικής αντιπαροχής, της ξενιτιάς. Την πίκρα αλλά και την προσδοκία ενός ακόμη τότε υπό ανάπτυξη καπιταλισμού. Οταν χρειάστηκε, ο Βίρβος έγραψε κοινωνικό τραγούδι. Οταν χρειάστηκε, έγραψε και ερωτικό. Και όταν η δισκογραφία άλλαζε, δεν δίστασε να αναμετρηθεί με κύκλους τραγουδιών με έντεχνους συνθέτες. Ο «Θεσσαλικός Κύκλος» που συνέγραψε με τον Γιάννη Μαρκόπουλο ίσως αποτελεί τον καλύτερο πρόδρομο του δημοφιλούς σήμερα Θανάση Παπακωνσταντίνου. Ισως ο δεύτερος πιάνει το νήμα ενός ημιτελούς αιτήματος που εκείνη η εργασία έθετε.

Σήμερα η είδηση του θανάτου του Βίρβου βρήκε τη χώρα με ένα μελαγχολικό τοπίο και στο τραγούδι της. Το τραύμα της κρίσης ενώ βαθαίνει και μοιάζει διαρκές ελάχιστα τροφοδοτεί μια νέα άνοιξη στον στίχο ή στις μελωδίες. Ο λαϊκισμός καραδοκεί εναλλάξ με τη νέα ελαφρότητα και τις αποχρωματισμένες μετασκευές παλιών τραγουδιών. Μοιάζει παράξενο αλλά η νέα φτώχεια δεν φτιάχνει τραγούδια, ίσως γιατί η φτώχεια στην εποχή Βίρβου έμοιαζε να έχει στο βάθος της μια προσδοκία. Ισως γιατί πάλι το τραγούδι ήταν το αποτέλεσμα μιας συλλογικότητας. Ο Βίρβος έγραφε μέσα από την κοινωνία για να επιστρέψει σε αυτήν. Ισως γιατί κι αυτός βαθιά μέσα του πίστευε πως και εκείνη θα άλλαζε προς το καλύτερο.