«Κάναμε μια φορά το λάθος…»

Οι διασπάσεις των πολιτικών οργανώσεων και κομμάτων της Αριστεράς μοιάζουν με τα διαζύγια. Οι υπάρχουσες πολιτικές ή προγραμματικές διαφορές ντύνονται με πολύ συναίσθημα, περιβάλλονται από το κλίμα της προδοσίας και καθοδηγούνται από το έτσι κι αλλιώς ισχυρό υπερεγώ της μίας ή της άλλης πλευράς ή και των δύο πλευρών.

Ας εξηγηθούμε από την αρχή. Δεν είναι κακή μια διάσπαση, όπως δεν είναι καλή εκ προοιμίου και η ενότητα. Η κάθε περίπτωση έχει τη δική της αυτόνομη ερμηνεία και εξαρτάται από πολλούς παράγοντες. Η διάσπαση είναι βέβαια μια πικρή διαδικασία. Για αυτό δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία. Σε αυτή την επιλογή συνήθως ανατινάζονται όλες οι γέφυρες επικοινωνίας. Και οι απώλειες δεν είναι λίγες. Συνήθως οι περισσότεροι δεν πηγαίνουν ούτε με τη μία ούτε με την άλλη πλευρά, «πηγαίνουν στο σπίτι τους» όπως λέμε. Ιδιωτεύουν.

Το ελληνικό εργατικό κίνημα γνώρισε πολλές διασπάσεις. Στα μεγάλα κόμματα και στις μικρές οργανώσεις. Δεκάδες επί δεκάδων. Ειδικότερα στη διάρκεια των τελευταίων 50 χρόνων αφετηρία των διασπάσεων υπήρξε ο Φεβρουάριος του 1968, όταν σχεδόν ισάριθμα μέλη της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ επέλεξαν διαφορετικούς δρόμους. Σχηματίστηκαν το ΚΚΕ και το ΚΚΕ εσωτερικού. Το ρήγμα έκλεισε 18 χρόνια αργότερα με το κοινό πόρισμα ΚΚΕ – ΕΑΡ και τη δημιουργία του ενιαίου Συνασπισμού. Βέβαια είχαν προηγηθεί πολλά επεισόδια σκληρών συγκρούσεων. Χαρακτηριστική του κλίματος που επικράτησε ήταν η δήλωση του Χαρίλαου Φλωράκη στις αρχές της δεκαετίας του 1980, στη Θεσσαλονίκη. Ερωτηθείς λοιπόν ο τότε ηγέτης του κόμματος σχετικά με την «αναθεωρητική ομάδα» είπε ότι «με το ΚΚΕ εσωτερικού ασχολείται πλέον το ιστορικό τμήμα της Κεντρικής Επιτροπής του κόμματος».

Λανθασμένη εκτίμηση, όπως αποδείχθηκε λίγα χρόνια αργότερα. Οχι μόνο το ιστορικό τμήμα ασχολήθηκε αλλά όλη Κεντρική Επιτροπή η οποία και τριχοτομήθηκε. Ετσι το περίφημο κοινό πόρισμα οδήγησε στη δημιουργία του Συνασπισμού, αλλά προκάλεσε και τη διάσπαση της αριστερής πτέρυγας του ΚΚΕ και δύο χρόνια αργότερα όσοι από το ΚΚΕ πρωταγωνίστησαν στον Συνασπισμό αποχώρησαν κακήν κακώς, εγκαταλείποντας το κόμμα στην «ομάδα της Αλέκας Παπαρήγα». Πρόκειται στην πλειοψηφία τους για αυτούς που συγκρότησαν εντός του Συνασπισμού το Αριστερό Ρεύμα.

Ο Παναγιώτης Λαφαζάνης έχει λοιπόν κάθε λόγο να δηλώνει συνιδρυτής του Συνασπισμού και του ΣΥΡΙΖΑ. Πόσω μάλλον που η «συνιστώσα» της παλιάς ΕΑΡ αποχώρησε στην πλειοψηφία της μαζί με τον Φώτη Κουβέλη. Το Αριστερό Ρεύμα ήταν ο βασικός πυλώνας του Συνασπισμού από την εποχή ακόμη των πέτρινων χρόνων και των ισχνών ποσοστών. Και όχι μόνο αυτό, αλλά το Ρεύμα ήταν η εκπροσώπηση του Συνασπισμού στον δρόμο και στα συνδικάτα. Ωστόσο, πολλές φορές οι άνθρωποι πολιτεύονται και με εμμονές και με ενοχές. Δεν είναι σαφές τι από τα δύο συμβαίνει με την περίπτωση του Λαφαζάνη. Την περίοδο των πέτρινων χρόνων του Συνασπισμού όταν οι συνομιλητές του έθεταν το ερώτημα για ποιον λόγο το Ρεύμα παραμένει στον Συνασπισμό, κατέχοντας το 40% του κόμματος και αποδεχόμενο μια «δεξιά πολιτική», με έναν περίπου στερεότυπο τρόπο ελάμβαναν την εξής απάντηση: «Κάναμε μια φορά το λάθος και φύγαμε από το ΚΚΕ αφήνοντας το κόμμα στην Παπαρήγα, δεν θα κάνουμε για δεύτερη φορά το ίδιο λάθος».

Εμμονή ή ενοχή; Μικρή σημασία έχει, η ουσία είναι ότι αν τελικώς η Αριστερή Πλατφόρμα εξωθηθεί σε αποχώρηση, δηλαδή αν η διάσπαση γίνει τελεσίδικη, τότε το εναπομείναν τμήμα του ΣΥΡΙΖΑ, «το πλειοψηφικό», θα έχει ορισμένα πρωτότυπα χαρακτηριστικά. Θα είναι το μοναδικό κυβερνητικό κόμμα των τελευταίων 50 χρόνων που δεν θα διαθέτει ούτε κατ’ ελάχιστον συνδικαλιστική εκπροσώπηση, δεν θα διαθέτει οργάνωση νεολαίας – ίσως να υπάρχει κάποιο φάντασμα -, δεν θα μπορεί να κατεβάσει στον δρόμο ούτε ένα μπλοκ 300 ανθρώπων. Θα είναι ένα κόμμα που θα μοιάζει περισσότερο με την ΕΔΑ της πρώτης μεταπολιτευτικής περιόδου, παρά με τον Συνασπισμό της εποχής των χαμηλών ποσοστών.  

Ετσι κι αλλιώς, πάντως, οι της ΚΟΕ έχουν δίκιο όταν υποστηρίζουν ότι ο ΣΥΡΙΖΑ αν δεν έχει μεταλλαχθεί βρίσκεται σε διαδικασία μετάλλαξης και κρατικοποίησης. Δηλαδή ξεψυχάει.