[Αστάθμητος παράγων] Αμπέλι, ελιά, καράβι

Υπάρχει αξιοπρεπής πανωλεθρία; Υπάρχει χαμογελαστό ναυάγιο; Ανθούν οι καρδιές στα αποκαΐδια;

Το ερώτημα μάς ταλανίζει από όταν οι πρωτόπλαστοι πετάχτηκαν κλωτσηδόν απ’ τον Παράδεισο. Ο Θεός δεν τους άφησε περιθώριο αισιοδοξίας: «Με πόνους κι αναστεναγμούς θα γεννάς τα παιδιά σου» ανακοίνωσε στην Εύα. «Κι εσύ με τον ιδρώτα του προσώπου σου ίσα που θα χορταίνεις» είπε στον Αδάμ. Παρέλειψε να τους ενημερώσει πως θα άρχιζαν να τρώνε ο ένας τον άλλον. Μα – πριν παρέλθει μια γενιά – ο Κάιν έγινε ο πρώτος δολοφόνος της ανθρωπότητας.

Βρίσκουμε ασφαλώς και πιο αισιόδοξες αφηγήσεις: ο Ροβινσώνας Κρούσος ξεβράστηκε σε ένα κατσάβραχο καταμεσής του ωκεανού και πρόκοψε, έδωσε δε τα φώτα του πολιτισμού και στον «άγριο» Παρασκευά ανυστερόβουλα – δίχως να τον ερωτευθεί ή έστω να ασελγήσει επάνω του. Ο χρηματιστής Πολ Γκογκέν – για να περάσουμε στη μυθοποιημένη Ιστορία – μούτζωσε τις ευρωπαϊκές ανέσεις κι εγκαταστάθηκε αυτοβούλως στην Ταϊτή. Στερήθηκε μεν τα μεταξωτά βρακιά και τα παρισινά καφέ, έγινε δε μέγας ζωγράφος.

Δεν αμπελοφιλοσοφώ πρωί πρωί. Διαπιστώνω απλώς ότι – καθώς η εθνική μας περιπέτεια επιταχύνεται, οδηγείται στο δραματικότερο κρεσέντο της – φέγγει εντός μας μια παρήγορη σκέψη: πως ακόμα κι αν τα πράγματα πάνε εντελώς κατά διαόλου, ακόμα κι αν η πατρίδα μας καταλήξει καθημαγμένη, αβοήθητη, ξυλάρμενη, εμείς θα ανασκουμπωθούμε και θα ξαναχτίσουμε τις ζωές μας. Σε πιο στέρεα μάλιστα θεμέλια. Με πιο αγνά κι ανθεκτικά υλικά.

Δεν χρειάζεται να είσαι οπαδός της δραχμής για να το πιστεύεις. Ούτε καν να φλομώνεις τις παρέες σου, τα Υπουργικά Συμβούλια και τα Eurogroup με θεωρίες περί δημιουργικής καταστροφής. Το έχει πει άλλωστε και ο Ελύτης: «Με ένα αμπέλι, μια ελιά κι ένα καράβι ξαναφτιάχνεις την Ελλάδα».

Απ’ την ολόφωτη – για αυτό και δημοφιλέστατη – φράση του ποιητή προκύπτουν τρία ερωτήματα: Σε ποιον θα ανήκει το αμπέλι; Ποιος θα ποτίζει και θα κλαδεύει την ελιά; Ποιος θα κουμαντάρει το καράβι;

Οι απαντήσεις σκιαγραφούν την κοινωνία μας ύστερα από ενδεχόμενο όλεθρο.

– Το αμπέλι θα ανήκει σε όποιον θα το αγοράσει. Μην αμφιβάλλετε ότι ενώ οι οικονομίες σας θα εξανεμίζονται – μετατρεπόμενες υποχρεωτικά σε ένα εθνικό νόμισμα που θα κατρακυλάει – πολλά πουγκιά θα ανοίξουν, πολλοί επενδυτές – μαυραγορίτες θα αποκτήσουν μπιρ παρά τον πλούτο της χώρας. Μια κλειστή κάστα ολιγαρχών θα δημιουργηθεί, μπροστά στην οποίαν οι άρχοντες της αστακομακαρονάδας των 90s θα φαντάζουν ταπεινοί και καταφρονεμένοι. Είχα δει τέτοιους τύπους σε ένα πολυτελές ξενοδοχείο στη Σόφια, μετά την κατάρρευση της σοσιαλιστικής Βουλγαρίας. Φορούσαν γούνες ώς και στα πεντάχρονα κοριτσάκια τους. Τους ξαναείδα φευγαλέα προχθές στο Κολωνάκι, να ακονίζουν τα νύχια τους.

– Την ελιά θα την ποτίζουν και θα την κλαδεύουν εκείνοι που θα εγκαταλείψουν τα αστικά κέντρα και θα επιστρέψουν άρον άρον στην ύπαιθρο. Πενία τέχνας κατεργάζεται. Από το να λιμοκτονείς στα Πατήσια, κάλλιο να τσαπίζεις στο χωριό του παππού σου. Φαντάζομαι το ευτράπελο: Οι μετανάστες που δούλευαν τη γη επί δύο δεκαετίες ενώ οι Ελληνάρες άραζαν στις καφετέριες να μυούν αύριο – με ύφος ελαφρώς αφ’ υψηλού – τα θύματα της υπερήφανης χρεοκοπίας στις αγροτικές εργασίες.

– Το καράβι, τέλος, θα το κουμαντάρει όποιος καταφέρει να κρατήσει το τιμόνι σε συνθήκες θεομηνίας. Ζόρικη υπόθεση. Πέντε ήδη τιμονιέρηδες πετάχτηκαν στα σκυλόψαρα και ο έκτος κρημνοβατεί, υπό τις ζητωκραυγές του πλήθους, μα με τον μπούσουλα σπασμένο. Κάποιος στο τέλος θα φτουρήσει, δεν μπορεί. Εστω και αν – αντί για πλοίο – αρμενίζουμε πλέον μέσα σε σωσίβια λέμβο.