[Γνώμη] Κοινή ευρωπαϊκή δράση

Η πολιτική για τη μετανάστευση και το άσυλο είναι από τις πιο σημαντικές σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ενωσης καθώς συνδυάζει πολλούς και διαφορετικούς δρώντες τόσο εντός της Ενωσης όσο και εκτός, οι οποίοι έχουν διαφορετικά συμφέροντα, διαφορετικές προτεραιότητες και διαφορετικά μέσα πίεσης για την επίτευξη των στόχων τους. Οπως γίνεται αντιληπτό, αυτή η διαφοροποίηση συμφερόντων οδηγεί σε κατακερματισμό της πολιτικής και σε αποσπασματικές απαντήσεις, οι οποίες στηρίζονται στις διαφοροποιημένες προσλήψεις του φαινομένου από τους δρώντες, με αποτέλεσμα τη δυσκολία συντονισμού και αποτελεσματικότητας των πρωτοβουλιών.

Η διαφοροποίηση αυτή εντός της ΕΕ εντοπίζεται στον τρόπο με τον οποίο προσλαμβάνουν το ζήτημα της μετανάστευσης και του ασύλου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Η κατάσταση περιπλέκεται καθώς παρεμβάλλονται και οι διαφορετικές προτεραιότητες των κρατών – μελών της Ενωσης. Ενώ κρίσιμη είναι και η αναγκαιότητα συνυπολογισμού στη λήψη των αποφάσεων του ρόλου των τρίτων – εκτός ΕΕ – χωρών, οι οποίες είναι χώρες αποστολής αλλά και διέλευσης των μεγάλων κυμάτων των ανθρώπινων ροών.

Η πρόσφατη προσφυγική κρίση στην περιοχή της Μεσογείου αναδεικνύει με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο το θεμελιακό αυτό πρόβλημα της διαφοροποίησης. Η ανάγκη εμπλοκής όλων των μερών είναι πλέον κοινή παραδοχή και αναδεικνύεται και από τις πρωτοβουλίες που αναλαμβάνονται από την ΕΕ. Ωστόσο, η πρόσφατη ιστορία αναδεικνύει πως είναι αρκετά δύσκολο να διατηρηθεί σε βάθος χρόνου αυτό το πνεύμα συντονισμού. Χαρακτηριστικό αυτής της αδυναμίας είναι η περίπτωση της Λιβύης, η οποία έχει εκ νέου σημαντική θέση στις πρωτοβουλίες που εξήγγειλε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η ΕΕ στην προσπάθεια εξωτερικοποίησης του ελέγχου των συνόρων επένδυσε στη μεταφορά τεχνογνωσίας στη Λιβύη, πετυχαίνοντας να περιορίσει σημαντικά τη ροή μεταναστών από την Κεντρική Μεσόγειο. Η επέμβαση όμως εκεί το 2012 ανέτρεψε τον όλο σχεδιασμό, ανοίγοντας εκ νέου την οδό της Κεντρικής Μεσογείου. Η περίπτωση της Λιβύης αναδεικνύει περίτρανα την προαναφερόμενη ανάγκη συντονισμού όλων των εμπλεκόμενων δρώντων στο ζήτημα της μετανάστευσης και του ασύλου. Αυτός είναι και ο μοναδικός τρόπος η πολιτική της Ενωσης να καταστεί βιώσιμη και αποτελεσματική.

Ο Τριαντάφυλλος Καρατράντος είναι διεθνολόγος, καθηγητής στη Σχολή Εθνικής Ασφάλειας