[Ιστορίες] Ολη η εικόνα

Το 1988, με αφορμή την 50ή επέτειο του Ανσλους, ο αυστριακός γλύπτης Αλφρεντ Χρντλίκα είχε στήσει στην πολυσύχναστη Πλατεία Αλμπερτίνα της Βιέννης ένα «Μνημείο εναντίον του Πολέμου και του Φασισμού». Δύο μαρμάρινες στήλες είναι, πάνω στις οποίες στέκονται σιλουέτες νεορεαλιστικού στυλ. Υπήρξαν αντιδράσεις. Η χώρα βρισκόταν στο ζενίθ της «υπόθεσης Βαλντχάιμ» – του τότε αυστριακού προέδρου που είχε συγκαλύψει το ναζιστικό παρελθόν του. Οι συντηρητικοί, όπως και η Ακροδεξιά, διαμαρτυρήθηκαν πως στο ίδιο εκείνο σημείο είχαν σκοτωθεί στο τέλος του πολέμου από συμμαχικό βομβαρδισμό εκατοντάδες Βιεννέζοι. Τη μεγαλύτερη δυσφορία, όμως, την είχε προκαλέσει το μπρούντζινο άγαλμα ενός γενειοφόρου Εβραίου πεσμένου στα τέσσερα να τρίβει το πλακόστρωτο, που ο Χρντλίκα είχε τοποθετήσει μπροστά στις ψηλές στήλες. Καμία εξήγηση δεν το συνόδευε. Τουρίστες άρχισαν να το χρησιμοποιούν σαν παγκάκι. Ο Χρντλίκα προσέθεσε στον μπρούντζο ένα είδος αγκαθωτού συρματοπλέγματος. Δεν φώτισε όμως περισσότερο τις ιστορικές ευθύνες. «Ο αιώνιος Εβραίος, το αιώνιο θύμα μιας ανώνυμης βίας». Στα μέσα Μαρτίου το Μνημείο στην Πλατεία Αλμπερτίνα της Βιέννης συμπληρώθηκε. Μία καλλιτεχνική εγκατάσταση της Ρουθ Μπέκερμαν είναι, ένα βίντεο 17 δευτερολέπτων – βασικά ένα μονταρισμένο απόσπασμα 5′ από ένα βουβό φιλμ που ανακαλύφθηκε πρόσφατα στα αυστριακά κινηματογραφικά αρχεία. Δείχνει μια σκηνή τυπική των ημερών που ακολούθησαν την προσάρτηση της Αυστρίας στο Γερμανικό Ράιχ: δύο νεαροί Εβραίοι υποχρεώνονται να τρίψουν πεσμένοι στα τέσσερα το πλακόστρωτο μπροστά σε ένα πλήθος που δεν κρύβει τη χαρά του για τον εξευτελισμό τους. Η μεγάλη πλειοψηφία του αυστριακού πληθυσμού, θύμιζε χθες η «Monde», είχε επιδοκιμάσει το Ανσλους. Οι Αυστριακοί, το 8% του πληθυσμού του Ράιχ, αποτέλεσαν το 14% του δυναμικού των Waffen-SS, το 40% του προσωπικού των ναζιστικών στρατοπέδων. Στο βιντεάκι των 17 δευτερολέπτων, που προβάλλεται σε οθόνες πάνω στις μαρμάρινες στήλες του Χρντλίκα, ο περαστικός βλέπει καθαρά το τρομοκρατημένο βλέμμα των γονατισμένων νέων, και τα φροντισμένα τους χέρια, και τα γέλια των γύρω. Η Μπέκερμαν στέκεται ιδιαίτερα στα πρόσωπα. Ανάμεσά τους, το πρόσωπο μιας Εβραίας με κομψό παλτό, που χαμογελά μπερδεμένη, ενώ ένας στρατιώτης τής δίνει μια σκούπα ώστε να πέσει κι εκείνη στα τέσσερα. Είναι «Η εικόνα που έλειπε», διότι το παρελθόν ιδωμένο αποσπασματικά ή επιλεκτικά ουδέποτε ωφέλησε κανέναν.