[Αστάθμητος παράγων] Πολυδιάστατη ασάφεια

Τον Δεκέμβριο του 1944, ο ΕΛΑΣ έδινε τη «Μάχη της Αθήνας» εναντίον της ελληνικής αστικής παράταξης και των βρετανών συμμάχων της. H «Πράβντα» – επίσημο όργανο του Κομμουνιστικού Κόμματος της Σοβιετικής Ενωσης – δεν αφιέρωσε στο γεγονός ούτε μια λέξη. Δεν επρόκειτο προφανώς για δημοσιογραφική αβελτηρία. Στη Διάσκεψη της Τεχεράνης, η οποία είχε προηγηθεί, και στης Γιάλτας που θα ακολουθούσε, ο Στάλιν είχε ρητά δεχθεί πως η Ελλάδα θα ανήκε μεταπολεμικά – αταλάντευτα, δίχως αστερίσκους – στη Δύση. Σιωπώντας ο Στάλιν σχετικά με τα Δεκεμβριανά, τιμούσε τον λόγο του. Κι ας πίκραινε τους εδώ οπαδούς του.

«Ακόμα ετούτη η άνοιξη, ραγιάδες, τούτο το καλοκαίρι, όσο να ‘ρθει ο Μόσκοβος να φέρει το σεφέρι…». Η προσδοκία πως το ομόδοξο γένος θα επελάσει από τον Βορρά για να απαλλάξει τους Ελληνες απ’ τα δεινά τους καλλιεργείται ανά τους αιώνες. Και πάντοτε διαψεύδεται από τα γεγονότα.

Δεν έπαιξε η Αγία Ρωσία τον αποφασιστικό ρόλο για τη δημιουργία του νέου ελληνικού κράτους. Ούτε συνέβαλε στην πραγμάτωση της Μεγάλης Ιδέας – ο Λένιν, αντιθέτως, συνήψε πρώτος σχέσεις με τον Κεμάλ το 1921, καλύπτοντάς του τα νώτα, ώστε να ρίξει εκείνος απερίσπαστος όλες του τις δυνάμεις στο μικρασιατικό μέτωπο.

Κατά τις δεκαετίες που ακολούθησαν, το Κρεμλίνο έκλεινε πότε πότε το μάτι στον Ελληνισμό. Αναπτέρωνε στιγμιαία τις ελπίδες του είτε απέναντι στους Αμερικάνους είτε απέναντι στους Τούρκους είτε, πιο πρόσφατα, απέναντι στους «διεθνείς κερδοσκόπους» και την τρόικα των δανειστών. Μόνο και μόνο για να τον αφήνει – την κρίσιμη στιγμή – στα κρύα του λουτρού. Η περίπτωση του κύπριου υπουργού Οικονομικών, ο οποίος το 2013, λίγο πριν υποκύψει η Λευκωσία στο Μνημόνιο, προσέτρεξε ικέτης στη Μόσχα και βρήκε όλες τις πόρτες κλειστές, πονάει ακόμα όποιους δεν έχουν απεμπολήσει τη μνήμη τους.    

«Εντάξει, δεν θα μας σώσουν οι Ρώσοι… Δεν οφείλουμε, ωστόσο, ως ανεξάρτητη και αξιοπρεπής χώρα να κάνουμε διεθνή ανοίγματα; Να εφαρμόζουμε πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική; Οπως ο Ελευθέριος Βενιζέλος ή – έστω – ο Ανδρέας Παπανδρέου;».

Πέραν των μεγάλων διαφορών τους, ο Ελευθέριος Βενιζέλος και ο Ανδρέας Παπανδρέου ταυτίζονταν σε δύο κρίσιμα ηγετικά χαρακτηριστικά:

Ασκούσαν, πρώτον, την εξουσία ως ενός ανδρός αρχή. Από τους συνεργάτες τους δεν ανέχονταν ούτε τις ελάχιστες διαφοροποιήσεις, παραφωνίες, αλληθωρισμούς. Η γραμμή των κυβερνήσεών τους, ακόμα κι όταν εκφραζόταν τεθλασμένα, ήταν από μπετόν, χωρίς υποψία ρήγματος.

Δρούσαν, δεύτερον, απαλλαγμένοι από ιδεοληψίες, συναισθηματικές εμμονές και παρηγορητικούς μύθους. Αν παραμύθιαζαν ενίοτε τους ψηφοφόρους τους, οι ίδιοι ήξεραν άριστα πού ακριβώς πατούσαν και πού πήγαιναν. Τι συγκεκριμένα επεδίωκαν και τι διακινδύνευαν.

«Πρόεδρε», επεσήμανε λίγο μετά το 1981 ο Θόδωρος Πάγκαλος στον Ανδρέα Παπανδρέου, «προεκλογικά υποσχόμασταν έξοδο από το ΝΑΤΟ κι από την ΕΟΚ κι ο κόσμος παραληρούσε…». «Μα, Θόδωρε, νομίζεις ότι αν πίστευαν πως θα το κάναμε, θα μας ψήφιζαν;». «Τότε γιατί παραληρούσαν;». «Μα διότι τους άρεσε να τα ακούνε…», χαμογέλασε ο Ανδρέας.

Φαντάζεστε σήμερα τον κύριο Τσίπρα να τοποθετείται τόσο ευθαρσώς, ρεαλιστικά, κυνικά για τα γούστα των ρομαντικών, σε σχέση με την εξωτερική ή την εσωτερική μας πολιτική; Ισως να το κάνει – θα μου πείτε – κεκλεισμένων των θυρών. Ο,τι όμως φτάνει ώς τα αφτιά μας δεν παραπέμπει μέχρι τώρα παρά σε δημιουργική ασάφεια. Κοινώς σε χάβρα.