[Γνώμη] Ιράν και Βεστφαλία

Θα έχουμε πολλά σκαμπανεβάσματα μπροστά μας μέχρι να «κλειδώσει» η συμφωνία με το Ιράν για τα πυρηνικά, που θα ομαλοποιήσει τις σχέσεις αυτής της σημαντικής χώρας με το διεθνές σύστημα. Οταν φθάσουμε σε αυτόν τον προορισμό όμως θα μπορούμε να μιλήσουμε για την επιστροφή της Συνθήκης της Βεστφαλίας – της αρχής του σεβασμού και της μη παρέμβασης στα εσωτερικά μιας χώρας λόγω θρησκευτικών αιτιών και προσχημάτων – στη Μέση Ανατολή. Οπως η Συνθήκη της Βεστφαλίας άνοιξε μια μεγάλη περίοδο ειρήνης και σταθερότητας στην ευρωπαϊκή Ιστορία έτσι και τώρα μπορεί να σημάνει και την επιστροφή της Μέσης Ανατολής στην ανάπτυξη και στην πρόοδο.

Μπορεί να ακούγεται παράδοξο, μια και τις τελευταίες δεκαετίες έχουμε ταυτίσει τη Μέση Ανατολή με την αστάθεια, τον πόλεμο και την καθυστέρηση. Η Ιστορία όμως μας υπενθυμίζει ότι η μοίρα της περιοχής δεν ήταν πάντα αυτή.

Επί Οθωμανικής και Βρετανικής Αυτοκρατορίας η οικονομική ανάπτυξη, αν και ατελής, ήταν εφικτή στη Μέση Ανατολή. Οι δύο αυτοκρατορίες ήταν σε θέση να εξασφαλίσουν τη σταθερότητα, τη στοιχειώδη θεσμική επάρκεια και τις επαρκείς δημόσιες επενδύσεις που απαιτούσε η παγκόσμια οικονομία πριν από την έκρηξη του Α’ Παγκόσμιου Πολέμου.

Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο τα στρατοκρατούμενα (Αίγυπτος, Ιράκ, Συρία) και τα μοναρχικά (Ιράν, Ιορδανία, Σαουδική Αραβία) καθεστώτα της περιοχής μπόρεσαν να αναπτυχθούν εντός των συνόρων τους κάνοντας χρήση των πλουτοπαραγωγικών τους πόρων και των «στρατηγικών ενοικίων», των μεταβιβάσεων δηλαδή από τους πάτρωνες της επιλογής τους, είτε τις ΗΠΑ είτε τη Σοβιετική Ενωση.

Η Ιρανική Επανάσταση και ακόμη περισσότερο ο 10ετής πόλεμος Ιράν – Ιράκ έδωσαν το πρώτο πλήγμα σε αυτό το μοντέλο και επιτάχυναν μια διακρατική αντιπαλότητα με έντονα στοιχεία θρησκευτικής δοξασίας και νομιμοποίησης. Απόληξη αυτής της διαδικασίας, με σημαντικούς σταθμούς την εισβολή των ΗΠΑ στο Ιράκ και την Αραβική Ανοιξη, είναι η τωρινή αστάθεια και οι συνεχείς παρεμβάσεις με θρησκευτικά ή δοξαστικά χαρακτηριστικά σε χώρες όπως το Ιράκ, η Συρία και η Υεμένη.

Η επανένταξη του Ιράν στο διεθνές σύστημα μπορεί να δώσει τέλος σε αυτή τη βουτιά στην άβυσσο. Η συμφωνία, αν και όταν κλείσει, θα στρέψει την ενέργεια της ιρανικής ηγεσίας και μεσοανώτερων στρωμάτων στην επωφελή ένταξη στο διεθνές σύστημα και στην απόδοση υπεραξιών από αυτή την επανένταξη. Αναπόδραστα κάτι τέτοιο θα προσανατολίσει συνολικά τον διακρατικό ανταγωνισμό στη Μέση Ανατολή προς την οικονομική ανάπτυξη. Αυτή η αλλαγή προσανατολισμού με τη σειρά της θα αποτελέσει θεμέλιο για την ύφεση της αστάθειας και των πολεμικών συρράξεων. Η Μέση Ανατολή θα μπορέσει να ανακτήσει τον εκσυγχρονιστικό και τον αναπτυξιακό της προσανατολισμό.

Ο Βασίλης Θ. Καρατζάς είναι διαχειριστής επενδύσεων σε αναδυόμενες αγορές και διευθύνων σύμβουλος της Levant Partners ΑΕΔΟΕΕ. Εχει επισκεφθεί την Τεχεράνη πρόσφατα