[Επιφυλλίδες] Η τέχνη του μηδέν πράττειν

Εχω μια ιδέα για να εμπλουτισθούν τα ενδιαφέροντα δημοσκοπικά πειράματα που παρουσιάζει τώρα τελευταία ο Σκάι, αυτά όπου η ίδια άποψη συγκεντρώνει διαφορετικά ποσοστά επικρότησης, ανάλογα με το σε ποιον αποδίδεται. Προτείνω να τίθεται η ίδια ερώτηση με διαφορετικά συνώνυμα του κεντρικού όρου της. Ενα παράδειγμα, με το οποίο και θα μπορούσε να αρχίσει η εφαρμογή της πρότασής μου: «Πιστεύετε ότι η Ελλάδα χρειάζεται αλλαγές/μεταρρυθμίσεις;»

Προβλέπω, όπως κι εσείς φαντάζομαι, ότι θα προέκυπτε σημαντική διαφορά υπέρ των αλλαγών. Εμείς οι Ελληνες λατρεύουμε τις αλλαγές όσο απεχθανόμαστε τις μεταρρυθμίσεις. Ο λόγος είναι προφανής. Ενώ η λέξη «μεταρρύθμιση» έχει κάτι το ανησυχητικά συγκεκριμένο και δεσμευτικό, άσε που για τους πολύ αριστερούς εξ ημών παραπέμπει στον επάρατο ρεβιζιονισμό, η λέξη «αλλαγή» είναι τυλιγμένη στο μαγνάδι εκείνης της ευλογημένης δημιουργικής ασάφειας που τόσο μας αρέσει και μας βολεύει. Διότι η αλλαγή έχει το ανεκτίμητο προσόν ότι μπορεί να σημαίνει οτιδήποτε, ακόμη και το αντίθετό της, όπως μας θυμίζει ο Μανωλιός που έβαλε τα ρούχα του αλλιώς ή, σε μια πρόσφατη βερσιόν, το τροϊκανό κοστούμι που έγινε κοστούμι των θεσμών.

Είναι ποτέ δυνατόν να ξεχάσουμε ότι οι πιο αγαπητοί πρωθυπουργοί στην ιστορία του τόπου ήταν εκείνοι που, με σύνθημα την Αλλαγή ή κάποιο παρεμφερές, αλλά εξίσου δημιουργικά ασαφές, άφησαν απείραχτα ή και επαύξησαν τα ιερά προνόμια των καστών, συντεχνιών και λόμπι  που αποτελούν τους στυλοβάτες της ελληνικής πατρίδας; Οι πιο αγαπητοί υπήρξαν ασφαλώς ο Παπανδρέου Β’, ο οποίος με τις αλλαγές του δεν έπληξε κανέναν εκτός από το μέλλον της χώρας, και ο Καραμανλής Β’, ο οποίος, ακόμη ριζοσπαστικότερος, δεν έκανε απολύτως καμία αλλαγή, πράγμα που εξηγεί γιατί αναπολούμε με νοσταλγία τη διακυβέρνησή του και γιατί ο ίδιος έχει κάθε λόγο να ελπίζει σε ένα θριαμβευτικό comeback. Σοβαρολογώ. Οπως σοβαρολογούσε ένας υπουργός λίγο πριν από τη χούντα, ο οποίος, απερχόμενος, καυχήθηκε πως το επίτευγμά του ήταν ότι δεν άλλαξε τίποτε στον τομέα αρμοδιότητάς του. Υπάρχει, δηλαδή, μακρά παράδοση της ελληνικής πολιτικής στην τέχνη του μηδέν πράττειν.

Ξέρουμε άλλωστε ποια τύχη περίμενε όσους ήθελαν σώνει και καλά να κάνουν μεταρρυθμίσεις. Ο Καποδίστριας μπορεί να είναι το τραγικότερο παράδειγμα, ο Γιαννίτσης και η Διαμαντοπούλου τα πιο πρόσφατα, αλλά δεν είναι τα μόνα. Θυμόμαστε πώς τελείωσε η πολιτική καριέρα του Τρικούπη. Ακόμη και ο Βενιζέλος δεν αγαπήθηκε για τις μεταρρυθμίσεις του αλλά μάλλον για τις συντηρητικές πλευρές της πολιτικής του, στις οποίες ανήκε και η αφοσίωση στο πελατειακό σύστημα. Οσο για τον λαϊκιστή Δηλιγιάννη, πλήρωσε με τη ζωή του τη μόνη μεταρρύθμιση που του ήρθε, του αθεόφοβου, να κάνει: το κλείσιμο των χαρτοπαικτικών λεσχών.

Το γιατί συμβαίνει αυτό δεν είναι δα κανένα μυστήριο. Η τάξη πραγμάτων αυτού που λέγεται ελληνική κοινωνία είναι ένα πλέγμα λεπτότατων ισορροπιών ανάμεσα σε κλειστές και άκαμπτες ομάδες συμφερόντων, σαν μια πυραμίδα με κούτσουρα που κινδυνεύει να καταρρεύσει με το παραμικρό σκούντημα. Οι πολιτικοί αποφεύγουν επιμελώς τέτοια σκουντήματα για να έχουν το κεφάλι τους ήσυχο και τις έδρες τους ασφαλείς.  

Γι’ αυτό ανησύχησα ακούγοντας τη Δευτέρα τον Πρωθυπουργό να μιλάει στη Βουλή για μεταρρυθμίσεις. Μέχρι τώρα καλά πηγαίναμε, με την προηγούμενη κυβέρνηση να ψηφίζει μεταρρυθμίσεις άνευ αλλαγών και την τωρινή να δρομολογεί αλλαγές άνευ μεταρρυθμίσεων. Θέλω να ελπίζω ότι η Πρώτη Φορά Αριστερά δεν θα καταληφθεί από μεταρρυθμιστικό οίστρο και θα επιμείνει στις αντιμεταρρυθμιστικές αλλαγές της, που μας γυρίζουν στο δίκαιο, ειδυλλιακό, προ κρίσης, ίσως και προ Μεταπολίτευσης, καθεστώς.