[Επιφυλλίδα] Σαν αρχαία Ελληνίδα

Δεν γνωρίζουμε κατά πόσο η Ζιλιέτ Γκρεκό, που ξεκίνησε τις αποχαιρετιστήριες συναυλίες της στον κόσμο, το βράδυ της περασμένης Κυριακής στην Αθήνα, στεγάζοντάς τες κάτω από τον τίτλο «Merci», ήταν ενήμερη για μια καρτ βιζίτ του Κ.Π. Καβάφη που περιείχε, ενώ απευθυνόταν σε έναν άνθρωπο που τον είχε ευεργετήσει, δυο μόνο λέξεις: «Ευχαριστών θερμώς».

Θα θεωρήσει κανείς ότι επιχειρούμε μια πολύ εκκωφαντική αναδρομή προκειμένου να μιλήσουμε για μια τραγουδίστρια ακόμη και του βεληνεκούς της Ζιλιέτ Γκρεκό. Οταν όμως αναλογίζεσαι μια σταδιοδρομία εβδομήντα χρόνων, ζυμωμένη με κορυφαίους δημιουργούς σε όλες τις μορφές της τέχνης, ενώ η ίδια η καλλιτέχνις σ’ έναν απολογισμό, που θα μπορούσε να ηχεί μελαγχολικός, του δίνει τον χαρακτήρα μιας γενναιόκαρδης αβροφροσύνης, μοιραία αισθάνεσαι την κρίση σου να παροπλίζεται. Σε τέτοιο μάλιστα βαθμό που, ακόμη κι αν δεν είχε σταθεί στη σκηνή του θεάτρου με ένα παράστημα ίδιο με εκείνο μιας αρχαίας Ελληνίδας, όπως την αισθάνεσαι να εκφράζει αυτοπροσώπως την ιστορία του γαλλικού τραγουδιού, πάλι τα σχεδόν ενενήντα της χρόνια θα συγκινούσαν όμοια με το κάλλος ενός τέλεια λαξευμένου αγάλματος.

Θα μπορούσε να αμφιβάλλει κανείς κατά πόσο ένα θαύμα που πραγματοποιήθηκε μπροστά στα μάτια μας είχε όντως συμβεί, αν είχε φροντίσει να μην κάνει αισθητό ένα πρόβλημα που εύκολα θα μπορούσε να αποκρύψει. Να καθαρίσει δηλαδή τη φωνή της, που μια αιφνίδια βραχνάδα πήγε να την αλλοιώσει, μπροστά στο μικρόφωνο, χωρίς να στρέψει το κεφάλι της δεξιά ή αριστερά, ή να εκμεταλλευτεί το στιγμιαίο σκοτάδι που απλωνόταν ενώ ολοκλήρωνε την ερμηνεία κάθε τραγουδιού.

Με τον ίδιο απλό τρόπο αισθανόσουν να μεταβάλλει την κίνηση των χεριών και του σώματός της, το βλέμμα της είτε στρεφόταν προς τον ουρανό είτε προς τους ανθρώπους είτε προς το παρελθόν, σε μια σπάνιας ποιότητας, εντελώς δόκιμης κοπής, «φωνή», ενώ στην «κανονική» της φωνή ως τραγουδίστριας οι δεκαετίες τής έχουν προσδώσει μια κούραση που την κάνει ακόμη πιο έντεχνη αλλά και πιο λυτρωτική.

Αναρωτιέσαι συχνά, όταν παρακολουθείς έναν καλλιτέχνη την ώρα που δημιουργεί, πόση σχέση άραγε να διατηρεί με το παρελθόν του και συνειδητοποιείς με ένα παράξενο ρίγος, σε σχέση με τη Ζιλιέτ Γκρεκό, το παρελθόν της να σου μεταγγίζεται σαν μια τρυφερή αύρα. Συμμέτοχος και συνένοχος σε αυτό το παρελθόν που ενώ υφίστατο ως παρόν εσύ ενδέχεται να μην είχες γεννηθεί ή να θρηνούσες την πεθαμένη σου μητέρα ή να έπληττες σε μια τάξη του δημοτικού σχολείου, νιώθεις τώρα το παρελθόν αυτό να σε υπολόγιζε έστω κι αν σε αγνοούσε. Και η «μούσα του Σεν Ζερμέν ντε Πρε» – της περίφημης παρισινής γειτονιάς -, όπως αποκαλούνταν η Ζιλιέτ Γκρεκό, να προσγειώθηκε για χάρη σου στη σκηνή ενός αθηναϊκού θεάτρου για να σου επιβεβαιώσει τη σχέση που διατηρούσες μαζί της χωρίς να έχετε συναντηθεί παρά φευγαλέα, για μια μόνη φορά πριν από τριάντα πέντε χρόνια.

Κάτι πολυτιμότερο ακόμη για όσους την είδαν έστω και αν δεν το συνειδητοποίησαν την περασμένη Κυριακή: να έχει φέρει μαζί της τον Ζαν-Πολ Σαρτρ, τη Σιμόν ντε Μποβουάρ, τον Μπορίς Βιάν, τον Ζακ Μπρελ, τον Λε Κορμπιζιέ, τον Λεόν Φερέ, τον Πικάσο, τη Βίβιαν Λι, τον Τζακομέτι, τον Τσάρλι Τσάπλιν, τον Φρανσουά Μοριάκ, φίλους ή συνεργάτες της και να μας έχει ενώσει όλους μας αξεχώριστα μαζί μέσα στην απέραντη αγκαλιά της φωνής της.