[Στιγμές] Χώμα και αίμα

Ηταν μέσα της δεκαετίας του ’90. Τα φορτηγά που μας μετέφεραν στη νοτιανατολική πλευρά του Καυκάσου ήταν γεμάτα με τρόφιμα και φάρμακα. Τελικός μας προορισμός μέσα από μια ζώνη την οποία κατείχαν σε μεγάλο βαθμό οι Αζέροι ήταν ο αρμενικός θύλακος του Ναγκόρνο Καραμπάχ. Μέσα στο σκοτάδι ακούγαμε γύρω μας τους όλμους και τις ανταλλαγές πυροβολισμών. Με τα πολλά, κάποια στιγμή φτάσαμε. Και είδαμε εξαθλιωμένους ανθρώπους, ένα νοσοκομείο χωρίς παράθυρα μέσα στο κρύο και Αρμένιους αποφασισμένους να παραμείνουν στο έδαφος των προγόνων τους.

Αρκετά χρόνια και μια ειρηνευτική συμφωνία μετά, υπό τη σκιά των συγκρούσεων στην Ουκρανία, η σύγκρουση μεταξύ Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν για το ορεινό Καραμπάχ – που έχει στοιχίσει τη ζωή δεκάδων χιλιάδων και τον εκτοπισμό περίπου ενός εκατομμυρίου ανθρώπων – έχει αναζωπυρωθεί με δεκάδες νεκρούς και από τις δύο πλευρές, φέρνοντας αυτές τις δύο πρώην σοβιετικές χώρες στα πρόθυρα ανοιχτού πολέμου.

Οι διεθνείς μεσολαβητές – Γαλλία, Ρωσία και ΗΠΑ – κάλεσαν το Αζερμπαϊτζάν να τηρήσει τις δεσμεύσεις του για ειρηνική επίλυση και την Αρμενία να λάβει μέτρα για τον περιορισμό της έντασης. Παρότι η ένοπλη σύγκρουση σε αυτή την ορεινή περιοχή φαίνεται για πολλούς να αποτελεί μια μεμονωμένη διαφωνία για ένα κομμάτι γης που κανείς άλλος δεν θέλει – κάπου στη μέση μεταξύ του Γερεβάν και του Μπακού – η αντιπαράθεση αποτελεί έναν πραγματικό κίνδυνο που μπορεί να παρασύρει μεγαλύτερες δυνάμεις της περιοχής όπως η Ρωσία, η Τουρκία και το Ιράν. Και κάποιοι φοβούνται ότι το Καραμπάχ (φωτογραφία) δείχνει σε τι μπορεί να μετατραπεί η Ανατολική Ουκρανία – μια ζώνη διαρκούς πολέμου.

Η πρόσφατη αναζωπύρωση των μαχών έχει οδηγήσει σε έναν σιωπηρό ανταγωνισμό εξοπλισμών, με το πλούσιο σε πετρέλαιο Αζερμπαϊτζάν να φτιάχνει ένα αξιοσέβαστο οπλοστάσιο. Η Ρωσία, βολικά, πουλάει όπλα και στις δύο πλευρές. Ο Ιλχάν Αλίγεφ, πρόεδρος του Αζερμπαϊτζάν – η οικονομία του οποίου είναι επταπλάσια της αρμενικής -, ανακοίνωσε πρόσφατα ότι σκοπεύει να ξοδέψει σε αγορές οπλικών συστημάτων το διπλάσιο ολόκληρου του προϋπολογισμού της Αρμενίας (2,7 δισ. δολάρια).

«Πρόκειται για τη χειρότερη στιγμή των τελευταίων δεκαετιών» λέει ο Τόμας ντα Βάαλ, συγγραφέας του βιβλίου «Μαύρος Κήπος: Η Αρμενία και το Αζερμπαϊτζάν διά πολέμου και ειρήνης». «Πριν από 15 χρόνια», γράφει, «ήταν κάποια ορύγματα με στρατιώτες μέσα. Τώρα έχουμε και από τις δύο πλευρές πανίσχυρα οπλικά συστήματα. Κάθε χρόνο τα πράγματα γίνονται πιο επικίνδυνα και αυξάνονται οι πιθανότητες λανθασμένων υπολογισμών».

Και το μέλλον; Δύσκολο. Τα λόγια ενός αζέρου αξιωματικού αποκαλύπτουν τις προθέσεις και των δύο πλευρών: «Εχουμε ένα ρητό. Οταν το νερό αναμειχθεί με το χώμα είναι λάσπη. Οταν το αίμα αναμειχθεί με το χώμα είναι πατρίδα».