[ΕΠΙΦΥΛΛΙΔΑ] Τσαρούχης και Τσαλδάρης

Είναι παρήγορο το να θέλεις να μιλήσεις για έναν πολιτικό που έδρασε – κάθε άλλο παρά αδιάφορα – κάποια χρόνια πριν και να πρέπει να θυμίσεις ποιος υπήρξε, ενώ με τη μνεία και μόνο του ονόματος ενός καλλιτέχνη όλοι να καταλαβαίνουν αμέσως για ποιον ακριβώς πρόκειται. Ο Αθανάσιος Τσαλδάρης λοιπόν (ο περίφημος Νανάς για τους φίλους του), υπουργός Προεδρίας της κυβερνήσεως επί Νέας Δημοκρατίας, έλεγε συχνά ενώ απευθυνόταν σε δικούς του ανθρώπους πως «η ζωή είναι ένα έγκλημα που τιμωρείται με θάνατο».

Το θυμηθήκαμε διαβάζοντας σε ένα κείμενο του Γιάννη Τσαρούχη μια αποστροφή του που συμπέραινε, με τη γνωστή εκφραστικά αποφθεγματική διαύγειά του, πως «η ζωή είναι τόσο σημαντική ώστε ανταμοιβή της να είναι το μυστήριο του θανάτου». Βασανιζόμαστε συχνά, ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια, καθώς ένα περίεργο σύμπλεγμα μας κάνει να θέλουμε να συγκεράσουμε την καλλιτεχνία με την πολιτική, ενώ οι διαφορές τους, όπως ακριβώς τις υπογραμμίζουν οι ρήσεις του Τσαρούχη και του Τσαλδάρη, αναδύονται πραγματικά αγεφύρωτες. Για ζωή και για θάνατο μιλάνε και οι δυο τους, πόσο όμως ο ένας θεωρεί τη ζωή αξιοβίωτη και τον θάνατο υποφερτό, αναγνωρίζοντάς του ως προσόν αυτό ακριβώς που μας τρομοκρατεί, ενώ ο δεύτερος απαξιώνει τη ζωή μεταβάλλοντας τον θάνατο σε αναπότρεπτη καταδίκη.

Πώς να το κάνουμε, η ζωή είναι μια υπόθεση ιερή ακόμη και αν δεν υπάρχει Θεός. Οταν τη μεταβάλλεις σε σκουπίδι – όπως ο Μπέκετ – την προσφέρεις ως έτοιμη τροφή στην εγκόσμια εξουσία που πάντα καραδοκεί ώστε να την ευτελίσει ακόμη περισσότερο. Οταν όμως έχεις δύο επιλογές – αυτό κανείς δεν μπορεί να το αρνηθεί – αντί να στραφείς προς το δίκαιο, να υπηρετείς το άδικο, δεν δικαιούσαι να απαξιώνεις το ερώτημα που αυτόματα προκύπτει με το να αποφαίνεσαι πως η ζωή είναι ένα τίποτα.

Ο Τσαλδάρης με το να αναγνωρίζει τη ζωή ως έγκλημα και τον θάνατο ως αναπότρεπτη τιμωρία είναι σαν να ομολογεί ότι ο άνθρωπος έχει δικαίωμα – αν χρειαστεί – να εγκληματήσει αφού αναπότρεπτα θα τιμωρηθεί. Κατά πόσο θα μπορούσε να ξεστομίσει μια αντίστοιχη κουβέντα ο Τσαλδάρης αν αντί για πολιτικός ήταν ένας απλός και ταλαιπωρημένος πολίτης που η πολιτική θα μπορούσε να τον χειριστεί με όποιον τρόπο τη βόλευε. Πάντα η έκφραση μιας θέσης ιδεολογικής γίνεται κατακριτέα όταν στην εφαρμογή της δεν είμαστε εμείς που υφιστάμεθα τις συνέπειές της. Τελικά, αυτό είναι το σημείο αιχμής όπου κρίνονται όλα. Οταν πολιτικοί διαχειρίζονται με ευφυΐα, ταυτόχρονα όμως και με απάθεια, όρους που έχουν να κάνουν με τις περιπέτειες ενός λαού, όπως είναι η προοπτική της πτώχευσης, είναι γιατί ξέρουν πολύ καλά πως δεν θα δυστυχήσουν – όχι όλοι βέβαια – οι ίδιοι.

Αντίθετα ο Τσαρούχης, με το να μεταβάλλει τη ζωή σε ποίηση, τη μεγαλώνει τόσο ώστε να μας χωράει όλους μέσα της και επιπλέον κάνει τον θάνατο κάτι που το δικαιούμαστε και που δεν μας επιβάλλεται. Ακόμη κι αν ο Τσαλδάρης λέει μια «αλήθεια», ο ύπουλος τρόπος της διατύπωσής της, με το να δικαιολογεί παρεξηγημένες αναγνώσεις, κάνει την κουβέντα του Τσαρούχη έστω κι αν μπορεί να λογαριαστεί ως ψέμα τόσο αληθινή όσο αληθινή είναι η ανάγκη μας να παρηγορηθούμε.

Αλλωστε, ακόμη και με μια ρηχή ματιά μέσα στην Ιστορία – με αβέβαια σε κοινωνικό επίπεδο αποτελέσματα -, η ευαισθησία της καλλιτεχνίας κονταροχτυπήθηκε με την κυνικότητα της πολιτικής, δημιουργώντας όμως μια πολύτιμη παρακαταθήκη: αφού είμαστε υποχρεωμένοι να ζήσουμε να είναι χάρη στους άλλους και μέσα από τους άλλους τελικά.