[Στιγμές] Μαρκήσιος ντε Σαντ, η επιστροφή

Πέρασε το ένα τρίτο της ζωής του στη φυλακή χωρίς να δικαστεί ποτέ. Τα βιβλία του καίγονταν λόγω της σεξουαλικής ελευθεριότητας και των απόψεών του περί αθεΐας και απαγορεύονταν στη Γαλλία έως το 1957. Ακόμα και η ύπαρξή του σβήστηκε από τη μνήμη της οικογένειάς του. Κι όμως μόλις πριν από λίγο καιρό το Παρίσι γιόρτασε με πολλούς τρόπους τη 200ή επέτειο από τον θάνατό του. Ο παρίας τού χθες είναι ο ήρωας τού σήμερα.

Στα τέλη της δεκαετίας του ’40 ο ιστορικός Ζιλμπέρ Λελί έφθασε στο κάστρο της περιοχής της Καμπανίας όπου έμενε η οικογένεια Ντε Σαντ και άρχισε να ρωτά για τον Ντονατιέν Αλφονς Φρανσουά, τον μαρκήσιο Ντε Σαντ. Κανείς από την οικογένεια Ντε Σαντ δεν γνώριζε να απαντήσει! Επί πέντε γενιές το όνομά του θεωρείτο ταμπού. Αλλαξαν μάλιστα τον τίτλο τους, ο αρχηγός της οικογένειας δεν ήταν πια μαρκήσιος αλλά κόμης. Εντυπωσιασμένοι από την ιστορία που τους διηγήθηκε ο ιστορικός, οι γονείς του σημερινού κόμη Ντε Σαντ άρχισαν να ψάχνουν και σε μια σοφίτα βρήκαν έναν δεύτερο τοίχο, πίσω από τον οποίο είχαν καταχωνιαστεί γραπτά και επιστολές του τολμηρού προγόνου τους. Εκτοτε η οικογένεια επιδόθηκε σε αγώνα δικαίωσης της μνήμης του ξεχασμένου μαρκησίου, που συνέπεσε με τη χαλάρωση της λογοκρισίας στη Γαλλία. Τα έργα του κυκλοφόρησαν στην επαναστατημένη δεκαετία του ’60, εμπνέοντας συνθήματα όπως «Απαγορεύεται το απαγορεύειν» ή «Κάνε ό,τι επιθυμείς».

Κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα τον γνώριζαν λίγοι. Ο Φλομπέρ και ο Μποντλέρ αναζητούσαν τα έργα του παράνομα, ο Απολινέρ τον είχε υπερασπίσει με κείμενά του, ενώ αργότερα σουρεαλιστές όπως ο Αντρέ Μπρετόν και ο Νταλί ανέλαβαν την αποκατάστασή του τονίζοντας την αναζήτησή του για πλήρη σεξουαλική και πολιτική ελευθερία. Ο Σαρτρ παρατήρησε τη βαθιά επιρροή του – ήταν από τους πρώτους που τόλμησε να ερευνήσει τις σκοτεινές, κρυφές παρορμήσεις της ανθρώπινης φύσης, προσχεδιάζοντας την ιδέα του υποσυνειδήτου που διατύπωσε ο Φρόιντ έναν αιώνα αργότερα. Η προτροπή του να ξεφορτωθούμε όλους τους «πολιτισμικούς περιορισμούς» που επιβάλλουν στη συμπεριφορά μας το κράτος, η Εκκλησία και η ηθικολογία της κοινωνίας ενέπνευσε συγγραφείς όπως ο Σελίν και ο Χένρι Μίλερ, σκηνοθέτες όπως ο Μπουνιουέλ και ο Παζολίνι και πολλοί άλλοι.

Αυτόν τον καιρό είναι πλήθος οι εκθέσεις προς τιμήν του στη Γαλλία. Τα έργα του ακόμα προκαλούν – κάνουν τις περίφημες «50 αποχρώσεις του γκρι» να μοιάζουν με παιδικές ιστορίες. Και ο σημερινός κόμης Ντε Σαντ; Ετοιμάζει κρασιά Ντε Σαντ, κεριά, ακόμα και τρόφιμα Ντε Σαντ. Και έχει στα σκαριά μια συμφωνία για εσώρουχα Victoria’s Secret με το όνομα του μαρκησίου. Ο ήρωας τού σήμερα είναι το επιτυχημένο προϊόν τού αύριο.