[Στιγμές] Οθωμανικές κουβέντες

Πριν από λίγο καιρό ο τούρκος πρόεδρος Ταγίπ Ερντογάν ανακοίνωσε ότι οι τούρκοι μαθητές θα αρχίσουν να μαθαίνουν την οθωμανική γλώσσα στα σχολεία. Υπερασπίστηκε αυτή του την απόφαση εξηγώντας ότι η εκμάθηση των οθωμανικών – μια παλιότερη εκδοχή των τουρκικών με αραβικούς χαρακτήρες που χρησιμοποιούσαν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία ώς τις αρχές του 20ού αιώνα – θα βοηθήσει τους πολίτες να «επανασυνδεθούν με το παρελθόν τους». Οι επικριτές του καταδίκασαν την κίνηση αυτή ως άλλη μια προσπάθειά του να προωθήσει μια συντηρητική εκδοχή της «οθωμανικής νοσταλγίας» μετά την απόπειρά του να κατασκευάσει στο πάρκο Γκεζί της Κωνσταντινούπολης αντίγραφο οθωμανικού στρατώνα και να στήσει αντίγραφο οθωμανικού τεμένους στον πιο ψηλό λόφο της πόλης.

Οι Τούρκοι, που αντιμετωπίζουν την κατάσταση με στωικότητα και απόπειρες χιούμορ, σχολιάζουν στα κοινωνικά μέσα ότι όποιος έχει ποτέ προσπαθήσει να μάθει την εξαιρετικά δύσκολη οθωμανική γλώσσα γνωρίζει πως το να επιβάλεις την εκμάθησή της σε μαθητές είναι ο πιο γρήγορος τρόπος για να απολέσει τη δημοφιλία του ο Ερντογάν. Σχολιάζουν σκωπτικά και κάτι άλλο. Ακόμη κι αν ένα μικρό ποσοστό μαθητών καταφέρει να μάθει τη γλώσσα, θα αποτελέσει μεγάλη απειλή για τα σεπτά ήθη που θέλει να προωθήσει ο νεοϊσλαμιστής πρόεδρος, ο οποίος πέρσι επιτέθηκε στους σκηνοθέτες της σειράς «Σουλεϊμάν» επειδή  παρουσίαζαν τον Σουλτάνο να περνά περισσότερο χρόνο στο κρεβάτι απ’ ό,τι πάνω στ’ άλογο. Ποιος ξέρει τι θα κάνει εάν οι νεαροί μαθητές μπορούν ξαφνικά να διαβάσουν από το πρωτότυπο τον πλούτο της ομοφυλοφιλικής ποίησης που γράφηκε στη διάρκεια των οθωμανικών αιώνων.

Μεταξύ των αλλαγών που προώθησε ο ιδρυτής του σύγχρονου τουρκικού κράτους Μουσταφά Κεμάλ ήταν η μεταμόρφωση της τουρκικής γλώσσας με την υιοθέτηση της λατινικής γραφής. Μέσα σε τρεις μήνες το 1928, οι Τούρκοι έπρεπε να εγκαταλείψουν τα αραβικά γράμματα και να χρησιμοποιούν τα λατινικά. Μαζί με σαρωτικές αλλαγές στο λεξιλόγιο – άλλαξαν ακόμα και κάποιες ιδιαίτερα συνηθισμένες λέξεις όπως «σχολείο», «Βορράς», «Νότος», ακόμα και τη φράση «για παράδειγμα» -, η μετατροπή του αλβαφήτου απαγόρευσε ουσιαστικά την πρόσβαση για την πλειονότητα των σύγχρονων Τούρκων σε οτιδήποτε είχε γραφεί πριν από το 1928.

Εχοντας αντιστρέψει πολλές από τις μεταρρυθμίσεις του Μουσταφά Κεμάλ, ο Ερντογάν συνεχίζει τώρα με τη γλώσσα. Και είναι η πιο πρόσφατη προσπάθεια να χρησιμοποιήσει την οθωμανική ιστορία για τον δικό του σκοπό. Υπήρξαν και άλλες προσπάθειες, στις δεκαετίες του ’40 και του ’50 αλλά και αργότερα, από πολιτικούς να αναδείξουν τα στρατιωτικά επιτεύγματα των Οθωμανών, θέλοντας να υποδαυλίσουν τον εθνικισμό. Αν η γλώσσα δείχνει τον τρόπο που σκεφτόμαστε, τότε καταλαβαίνουμε τι κρύβεται στο μυαλό του Ταγίπ πασά.