[Θεωρείο] «Αφελώς σκεπτόμενος»

Θα ήθελε κανείς να μιλάει σαν σοφός γέρων. Πολύ μειλίχια και λίγο πατερναλιστικά, κάπως καθησυχαστικά και με έναν σχεδόν αισιόδοξο τόνο, σε μια κοινωνία που έχει πληρώσει τα ακραία πάθη της, τη ρήξη της με τον ορθολογισμό, την προσήλωσή της στον φανατισμό. Σαν κάποιος που ξέρει πώς να απαλύνει τον γενικότερο πόνο. Αλλά ο Μίκης Θεοδωράκης μίλησε σαν οργισμένος έφηβος, στην καλύτερη περίπτωση, και σαν αγανακτισμένος της Πλατείας Συντάγματος που αδυνατεί να διαχειριστεί την οργή του, στη χειρότερη. Θα στηρίξει τον ΣΥΡΙΖΑ, είπε, υπό τον όρο ότι «θα δεσμευτεί προεκλογικά, εδώ και τώρα, ότι εάν και εφόσον γίνει κυβέρνηση, το πρώτο πράγμα που θα κάνει, θα είναι να φέρει στη Βουλή νόμο για την οριστική και πλήρη απαλλαγή της χώρας απ’ όλους τους επαχθείς όρους του Μνημονίου».

Εντάξει, ο Μίκης Θεοδωράκης δεν είναι ο πρώτος «αντιμνημονιακός», όπως δηλώνει ο ίδιος, που θέλει να δει το Μνημόνιο να σκίζεται κομματάκια. Είναι, όμως, ο μοναδικός με τέτοια διαδρομή που θεωρεί ότι το Μνημόνιο συνιστά «παράδοση της εθνικής μας ανεξαρτησίας και εθνικής αυτοτέλειας στους ξένους». Υιοθετεί, δηλαδή, μια ρητορική, αντιευρωπαϊκή και εσωστρεφή, με την οποία έκανε καριέρα στα χρόνια του Μνημονίου η εθνικιστική Δεξιά. Είναι επίσης μια ρητορική που προδίδει φοβικά αντανακλαστικά και ακυρώνει τον κοσμοπολιτισμό ενός συνθέτη που έζησε κάποτε την ιστορία του κόσμου ως πρωταγωνιστής.

Για έναν πολίτη του κόσμου, η αντίφαση είναι δομική. Αυτή τη φορά η απειλή είναι οι «ξένοι» γενικώς και αορίστως, κάποια στιγμή ήταν οι Εβραίοι. Ο Μίκης Θεοδωράκης μιλάει σαν καχύποπτος ανάδελφος, σαν ένας φοβισμένος άνθρωπος του οποίου η κριτική ικανότητα υπονομεύεται από τις πιο φορεμένες θεωρίες συνωμοσίας. Δεν είναι ασφαλώς αυτό. Ο Θεοδωράκης είναι ένας μεγάλος μουσικοσυνθέτης. Αλλά πιθανότατα είναι και κάτι άλλο, κάτι που είχε πει πριν από 25 τόσα χρόνια στο ραδιόφωνο ένας άλλος μεγάλος μουσικοσυνθέτης, ο Μάνος Χατζιδάκις: «Ο Μίκης είναι μεγαλοπρεπώς και αφελώς σκεπτόμενος».