Η ολέθρια σχέσημε το κάπνισμα

Το κάπνισμα και η σχέση του με τον καρκίνο του πνεύμονα, όπως και με άλλες θανατηφόρες παθήσεις, αποτελεί σοβαρότατο κοινωνικό και οικονομικό πρόβλημα, τόσο στις αναπτυγμένες όσο και στις αναπτυσσόμενες χώρες.

Η επίπτωση του καπνίσματος στην υγεία και κατά συνέπεια στην οικονομία είναι έντονα ανησυχητική, εάν λάβει κανείς υπόψη τα στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και της Παγκόσμιας Τράπεζας. Σύμφωνα με τα στοιχεία αυτά, το κάπνισμα προκαλεί το θάνατο 3,5 εκατομμυρίων ανθρώπων ετησίως ανά τον κόσμο και ευθύνεται για το 25% των θανάτων από καρδιοπάθεια, το 83% των θανάτων από χρόνια βρογχίτιδα και εμφύσημα, το 90% των ακρωτηριασμών που οφείλονται σε παθήσεις των περιφερικών αγγείων και για το 82% των θανάτων από καρκίνο του πνεύμονα. Επιπλέον, υπάρχει ετησίως οικονομική αιμορραγία ύψους 200 δισεκατομμυρίων δολαρίων στους πάσχοντες από νόσους που σχετίζονται με το κάπνισμα.

Ο πνευμονικός καρκίνος αποτελεί τον συχνότερο καρκίνο σε παγκόσμιο επίπεδο και ευθύνεται για τον θάνατο 1,37 εκατομμυρίου ανθρώπων ετησίως. Το 2006 ευρωπαϊκή μελέτη  έδειξε ότι ο κίνδυνος εμφάνισης καρκίνου του πνεύμονα είναι 0,2% για άνδρες και 0,4% για γυναίκες που  δεν κάπνισαν ποτέ, 5,5% για άνδρες που ήταν καπνιστές και διέκοψαν το κάπνισμα (2,6% στις γυναίκες), 15,9% για άνδρες καπνιστές (9,5% στις γυναίκες ίδιας ομάδας) και τέλος 24,4% για άνδρες βαρείς καπνιστές (18,5% στις γυναίκες  της αντίστοιχης ομάδας).

Παρά την πρόοδο της χειρουργικής τεχνικής και της αναισθησίας, την ανακάλυψη νέων φαρμάκων και τις νέες τεχνολογίες της ακτινοθεραπείας, η πρόγνωση παραμένει φτωχή.

Η πενταετής επιβίωση είναι σε άμεση  σχέση, εκτός των άλλων, με το στάδιο της νόσου – και όσο  πιο πρώιμο είναι το στάδιο κατά τη στιγμή της διάγνωσης τόσο υψηλότερη είναι η πενταετής επιβίωση, ενώ αντιθέτως όσο πιο προχωρημένο είναι το στάδιο τόσο χαμηλότερη είναι η πενταετής επιβίωση. Τα δεδομένα αυτά καταδεικνύουν τη μεγάλη σημασία της έγκαιρης διάγνωσης και αντιμετώπισης.

Στις ΗΠΑ η συνολική πενταετής επιβίωση είναι 16,8% (στατιστικά στοιχεία 2004-2011) και διαφοροποιείται  ανάλογα με το στάδιο σε 52% έως 64,2% στα αρχικά στάδια και 3,6% έως 5% στο τελικό στάδιο, δηλαδή στους ασθενείς με απομακρυσμένες μεταστάσεις. Στην  Ευρώπη, στην Κίνα και στις αναπτυσσόμενες  χώρες η πενταετής επιβίωση είναι πολύ χειρότερη και δεν υπερβαίνει το 8,9%.

Για να κατανοήσει κάποιος τη σοβαρότητα του προβλήματος αρκεί να συγκρίνει την πενταετή επιβίωση των ασθενών με καρκίνο του πνεύμονα με εκείνην των ασθενών με τον καρκίνο του παχέος εντέρου (64%), των ασθενών με καρκίνο του μαστού (89,2%) και των πασχόντων από καρκίνο του προστάτη (φθάνει το 99,2%).

Κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες

Υπάρχουν όμως και άλλες επιπτώσεις από τον καρκίνο του πνεύμονα, που αφορούν τον ίδιο τον ασθενή, το συγγενικό του περιβάλλον, την κοινωνία, την ατομική αλλά και την εθνική οικονομία.

Σε ό,τι αφορά τον ασθενή, αυτό σχετίζεται με την παραμονή του στο νοσοκομείο, με τις υψηλού κόστους διαγνωστικές εξετάσεις αλλά κυρίως με τους θεραπευτικούς χειρισμούς που συμπεριλαμβάνουν τις χειρουργικές επεμβάσεις, την ιδιαίτερα ακριβή φαρμακευτική αγωγή καθώς και τις ακτινοθεραπείες και εσχάτως τις στοχευμένες θεραπείες.

Αλλη συνέπεια του καρκίνου είναι η μειωμένη παραγωγικότητα, τόσο του πάσχοντα όσο και της οικογένειάς του, και η απώλεια ημερών εργασίας από τον ίδιο τον ασθενή, τους συγγενείς του ή τους ανθρώπους που τον φροντίζουν. Το κόστος αυτό  υπολογίζεται ότι είναι τουλάχιστον διπλάσιο του κόστους της θεραπείας.

Εξίσου σημαντικό είναι και το κοινωνικό κόστος, το οποίο είναι δυσβάστακτο, καθώς πολλές φορές οι πάσχοντες υφίστανται δραματικές συνέπειες στην προσωπική αλλά και στην οικογενειακή και επαγγελματική ζωή.  Πολλές φορές οι πάσχοντες  αντιμετωπίζονται με οίκτο, άλλοι υφίστανται τη συνέπεια της απόρριψης, χάνουν τις ευκαιρίες εξέλιξης στην εργασία τους και αυτά συνολικά τους δημιουργούν επιπλέον δυσβάστακτο ψυχικό φορτίο. Ολα τα παραπάνω καταπονούν τους ασθενείς, τους αποθαρρύνουν και συχνά τους αναγκάζουν να παραδοθούν στο πρόβλημα που καλούνται να αντιμετωπίσουν.

Εχοντας κατά νου τη διαπίστωση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, σύμφωνα με την οποία πάνω από το 30% των καρκίνων γενικά μπορεί να προληφθεί και επειδή το 50% των ασθενών με καρκίνο μπορεί να θεραπευθεί, αλλά μόνο το 10% επιστρέφει πλήρως στην παραγωγική και στην κοινωνική διαδικασία, είναι επιτακτική η ενεργοποίηση του Εθνικού Σχεδίου Δράσης κατά του καρκίνου, που απαιτεί τη στενή  συνεργασία των οργάνων της πολιτείας, του υγειονομικού  προσωπικού και των μελών της κοινωνίας (ασθενών, συγγενών και των φίλων τους).  

Ο Τζαμπραΐλ Νταχάμπρε είναι διευθυντής της Θωρακοχειρουργικής Κλινικής του Ιατρικού Κέντρου Αθηνών