[Επιφυλλίδα] Λέξεις της ντροπής

Η πόλη όπου ζούμε 4,5 εκατομμύρια άνθρωποι – Ελληνες και ξένοι – έχει καταντήσει σαν ένα ασφυκτικό κλουβί. Σ’ έναν βρόχο να πούμε καλύτερα που, αν λασκάρει λίγο στο άνοιγμα δύο δρόμων, καραδοκεί για να σε πιάσει από τον λαιμό ακόμη πιο ασφυκτικά λίγα μέτρα παρακάτω. Γυρεύουμε όλοι μας τις δόσεις μιας παρατεταμένης ανάσας που οι περισσότεροι την έχουν τοποθετήσει ανάμεσα στις οκτώ το βράδυ και στις δώδεκα τα μεσάνυχτα. Σε συνδυασμό με τους φίλους, την έξοδο, το φαγητό, τον κινηματογράφο ή το θέατρο.

Με αποτέλεσμα να παραμένει τραχιά η ποιότητα των υπολοίπων ωρών, αφού ο καθένας υπολογίζει τον καλύτερό του εαυτό να τον εκφράσει στις προχωρημένες ώρες του εικοσιτετραώρου. Ομως είναι οι πρωινές και οι μεσημβρινές ώρες της ημέρας που συνδέονται με τα νοσοκομεία, τις δημόσιες υπηρεσίες, τις πάσης φύσεως δοσοληψίες. Και την αίσθηση του κλουβιού που αναφέραμε να την επιδεινώνουν φαινομενικά ανώδυνες λεπτομέρειες, αν και έχουν επινοηθεί – υποτίθεται – προς ανακούφισή μας.

Ισως όμως να μην είναι και τόσο λεπτομέρειες αφού πρόκειται για ονομασίες καταστημάτων που χονδροκομμένα προβάλλουν μπροστά στα μάτια μας σε κεντρικές λεωφόρους, σε συνοικιακούς δρόμους ή και σε απομονωμένες γειτονιές. Ονομασίες που έχουν να κάνουν με λέξεις που όσο πιο βάναυσα και φθαρμένα χρησιμοποιούνται τόσο περισσότερο φαίνεται ότι συγκινούν. Σάμπως να πρέπει να στραμπουληχτεί μια λέξη για να μεταβληθεί σε δελεαστικό κράχτη.

Μιλάμε μόνο για τις λέξεις και όχι και για τις έννοιες που εκφράζουν, γιατί εκεί πια η κατάσταση μοιάζει ανεξέλεγκτη καθώς το ιερό μπορεί να γίνεται συνώνυμο με το βλάσφημο και η δουλεία να εξαίρεται ως ελευθερία. Αναρωτιέται όμως κανείς πόσο εκτεταμένη μπορεί να είναι η απαξίωση της γλώσσας, αφού οποιοσδήποτε αποφάσισε να δώσει ένα όνομα στο μαγαζί του δεν μπορεί παρά να ρώτησε μερικούς ανθρώπους αν και κατά πόσο το όνομα αυτό είναι αποδοτικό. Πώς ένας δεν φαίνεται να σκέφτηκε και δεν τον προειδοποίησε ότι αποκλείεται να μην υπάρξουν έστω και λίγοι που θα συνδυάσουν την στραμπουλιγμένη λέξη με την ποιότητα των πραγμάτων που το μαγαζί του θα πουλάει – είτε πρόκειται για φαγητό είτε για ρούχα είτε για παιδικά παιχνίδια.

Δεν είναι δυνατόν να μη σέβεσαι τη γλώσσα και να σέβεσαι τους ανθρώπους. Ή να δείχνεις ότι σέβεσαι τους ανθρώπους και να σου είναι αδιάφορη η γλώσσα ώστε να κακοπαθαίνει στα χείλη σου. «Καλά», θα πει ο οποιοσδήποτε, «εδώ ο κόσμος καίγεται αυτό σε ενόχλησε και βρήκες να σχολιάσεις;». Οτιδήποτε έχει να κάνει με μια άστοχη χρησιμοποίηση των λέξεων είναι κάτι πολύ μεγάλο και σοβαρό.

Ολα ξεκινούν από τις λέξεις. Με τις λέξεις αγαπάμε, με τις λέξεις τσακωνόμαστε. Αν φοβόμαστε τις αρρώστιες και τον θάνατο είναι γιατί σε μεγάλο βαθμό είναι οι λέξεις που μας έχουν τρομοκρατήσει. Διαφορετικά πώς θα γινόταν να μην έχει καμιά αγωνία για το τι πρόκειται να συμβεί, ακόμη και στον ίδιο, άνθρωπος που έχει ξεχάσει όλες τις λέξεις; Πώς θα γινόταν να έχουν περάσει δέκα, είκοσι ή και τριάντα χρόνια και κάτι που μας είπε συμπτωματικά ένας γνωστός να μας θυμώνει ή να μας παρηγορεί σαν να ακούσαμε τις λέξεις με τις οποίες το εξέφρασε πριν από δέκα λεπτά;

Φαίνεται απίθανο αλλά είναι γεγονός, ο τρόπος με τον οποίο διατυπώνονται δημόσια οι λέξεις – από την ονομασία ενός καταστήματος έως το βήμα της Βουλής – διαμορφώνει τις αξίες των ανθρώπων απείρως περισσότερο απ’ ό,τι δεκάδες προορισμένα για τον ίδιο σκοπό εγχειρίδια.