[Το θέατρο της Τρίτης] «Ο γλάρος» του Αντον Τσέχοφ

Γράφω με ευχαρίστηση, παρόλο που παραβαίνω ασύστολα τις σκηνικές συμβάσεις. Είναι κωμωδία και έχει τρεις γυναικείους ρόλους, έξι ανδρικούς, τέσσερις πράξεις, ένα τοπίο (θέα σε λίμνη), πολλές λογοτεχνικές συζητήσεις, λίγη δράση και πέντε καντάρια έρωτα».

Αυτός είναι «Ο γλάρος» του Αντον Τσέχoφ (1860-1904) όπως τον περιγράφει ο ίδιος, σε γράμμα προς τον φίλο του εκδότη, Αλεξέι Σουβόριν (21 Οκτωβρίου 1895). Εκτοτε ο όρος «κωμωδία» κατατρέχει κάθε σκηνοθέτη που αισιοδοξεί να αποδώσει το περιεχόμενο αυτού του χαρακτηρισμού.

Εναν χρόνο μετά (1896) η πρεμιέρα στην Αγία Πετρούπολη θα είναι μια παταγώδης αποτυχία. Αντίθετα, το δεύτερο ανέβασμα, το 1898 από τον Στανισλάφσκι, θα είναι ο αληθινός θρίαμβος. Το ερώτημα που ακολούθησε, αν «Ο γλάρος» ή ο Στανισλάφσκι έφερε την ανανέωση στο θέατρο, δεν έλαβε ποτέ απάντηση.

Κι αν υπάρχει, αφορά αναλυτές και ειδικούς. Για το κοινό έχει σημασία ότι εδώ και πάνω από έναν αιώνα παίζεται και ξαναπαίζεται στις σκηνές του κόσμου –μαζί με όλα τα άλλα έργα του.

Στον «Γλάρο» ο ρώσος δραματουργός καταργεί τον πρωταγωνιστή και τον αντικαθιστά από μια ομάδα ηθοποιών. Το θέατρο και η τέχνη βρίσκονται στο επίκεντρο της προβληματικής του έργου. Οι ήρωες είναι ή θέλουν να γίνουν ηθοποιοί και συγγραφείς. Βρίσκονται σε διαρκή διάθεση επιβεβαίωσης ή απόρριψης του ταλέντου τους και του εγώ τους και ερωτεύονται χωρίς ανταπόκριση.

ΤΟ ΕΥΡΗΜΑ. Ο σκηνοθέτης Κώστας Φιλίππογλου επέλεξε να στηρίξει τον δικό του «Γλάρο» σε ένα κυρίως εύρημα –η πρεμιέρα δόθηκε την περασμένη εβδομάδα στο θέατρο Θησείον.

Είναι το δίπολο και διπολικό των χαρακτήρων του έργου. Χώρισε, δηλαδή, τα δέκα πρόσωπα σε δύο κατηγορίες. Από τη μια έβαλε τους έξι ισχυρούς (Αρκάντινα, Κόστια, Τριγκόριν, Νίνα, Σόριν, Μάσα) και από την άλλη τους τέσσερις ανίσχυρους (ο επιστάτης και η γυναίκα του, ο γιατρός και ο δάσκαλος).

Κι αν τους πρώτους τους ερμηνεύουν ηθοποιοί, τους άλλους τους «παίζουν» κοστούμια αδειανά: αυτά τα ανδρείκελα δανείζονται τις φωνές των ηθοποιών και τα χαρακτηριστικά των (ισχυρών) ρόλων τους, ως συμπληρωματικό του αδύναμου του χαρακτήρα τους.

Το γιατί αυτής της επιλογής παρέμεινε αδιευκρίνιστο στην παράσταση. Πλάι στο δίπολο και διπολικό, ο σκηνοθέτης προτείνει άλλο ένα σκηνικό τέχνασμα: για να προσθέσει κίνηση και ήχους, κόντρα ίσως στη στατικότητα του έργου που ο ίδιος διέκρινε, έβαλε ρόδες στις καρέκλες των ηθοποιών για να κυλούν επί σκηνής και παράλληλα τους έβαλε να μιμηθούν το πέταγμα και το κρώξιμο του γλάρου.

Η παράσταση ξεκίνησε με περιττή φλυαρία –περπάτημα, τρέξιμο, ξαφνικό σταμάτημα των ηθοποιών, δρασκελιές επί σκηνής μαζί με τις καρέκλες με τις ρόδες, ανέβασμα σε σκάλα. Ξεκίνησε και με τη διάθεση να φανούν τα ευρήματα του σκηνοθέτη. Δεν είναι «Ο γλάρος» για τερτίπια. Δεν τα χρειάζεται.

Πολλώ δε μάλλον αν αυτά δεν κατορθώσουν να ενσωματωθούν στο σκηνικό αποτέλεσμα και παραμείνουν στη σκηνή για να θυμίζουν τον εμπνευστή τους.

Ανισος ο θίασος: από τη μια ο Αλέξανδρος Λογοθέτης και η Ναταλία Τσαλίκη, Τριγκόριν και Αρκάντινα, έδωσαν μια δυνατή στιγμή στην τρίτη πράξη. Από την άλλη, τα τρία νεότερα παιδιά, Σοφία Γεωργοβασίλη (Νίνα), Ιρις Μάρα (Μάσα) και Γιάννης Καραούλης (Τρέπλιεφ), ανέμπειρα μπροστά στην εσωτερική δύναμη των ρόλων τους. Στη μέση ο Γιάννης Στεφόπουλος (Σόριν).

Μια ματαίωση διατρέχει το έργο –έρωτες, αγάπες, σχέσεις, ταλέντο. Μια ήττα. Κι η παράσταση προσπάθησε να τα ακολουθήσει όλα αυτά, χωρίς να πετυχαίνει πάντα τον στόχο της, ενίοτε με κομμένα φτερά. Σαν τον γλάρο που δεν πετάει πια γιατί τον πυροβόλησαν και τον βαλσάμωσαν για να παραμείνει εκεί ως ανάμνηση του παρελθόντος. Τότε που είχαν ακόμα όνειρα. Οπως ο Τρέπλιεφ που δεν ονειρεύεται πια, γιατί δεν ζει –αυτοκτόνησε.

Μετάφραση: Χαρά Σύρου

Σκηνοθεσία Κώστας Φιλίππογλου

Κίνηση

Φρόσω Κορρού

Σκηνογραφία Κένι ΜακΛέλαν

Μουσική

Lost Bodies

Φωτισμοί

Νίκος Βλασόπουλος

Παίζουν Ναταλία Τσαλίκη, Αλέξανδρος Λογοθέτης, Γιάννης Στεφόπουλος, Σοφία Γεωργοβασίλη, Ιρις Μάρα, Γιάννης Καραούλης

Θέατρο Θησείον, Τουρναβίτου 7, τηλ. 210-3255.444, παραστάσεις Πέμπτη έως Κυριακή