[Στιγμές] Βερολίνο, 25 χρόνια μετά

Οταν ο γερμανός συγγραφέας Πέτερ Σνάιντερ δημοσίευσε, το 1982, το «Ο άνθρωπος που δρασκέλιζε το Τείχος», το περίφημο μυθιστόρημά του για το διχασμένο Βερολίνο του Ψυχρού Πολέμου, κανείς δεν αμφισβητούσε τον κεντρικό ρόλο της πόλης αυτής στον 20ό αιώνα. Πρώτα ο Κάιζερ και μετά ο Φύρερ είχαν ξεκινήσει τους Παγκοσμίους Πολέμους από την πρωτεύουσα της Γερμανίας. Και όταν ο κόσμος χωρίστηκε στο σοβιετικό και στο αμερικανικό μπλοκ, το Βερολίνο βρέθηκε στην πρώτη γραμμή. Εργα όπως το βιβλίο του Σνάιντερ ή η ταινία «Τα φτερά του έρωτα» του Βιμ Βέντερς έδειχναν πως όσα συμβαίνουν εκεί αφορούν όλο τον κόσμο.

Σήμερα, 25 χρόνια μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου, η πόλη γίνεται και πάλι αντικείμενο έντονων αναζητήσεων – όχι λόγω της επιρροής της καγκελαρίου Μέρκελ στην ευρωπαϊκή δημοσιονομική πολιτική αλλά επειδή νέοι άνθρωποι, καλλιτέχνες, δημιουργοί, ελεύθερα πνεύματα από κάθε γωνιά του κόσμου εγκαθίστανται στη γερμανική πόλη.

Στο νέο του βιβλίο «Βερολίνο, τώρα» ο Σνάιντερ προσπαθεί να εξηγήσει γιατί η πόλη έγινε «πρωτεύουσα των δημιουργικών ανθρώπων του πλανήτη». Η πιο διάσημη φράση από το «Ο άνθρωπος που δρασκέλιζε το Τείχος» παραμένει εντυπωσιακά επίκαιρη: «Θα χρειασθεί πολύ περισσότερος χρόνος για να γκρεμίσουμε το τείχος που βρίσκεται μέσα στο μυαλό μας απ’ ό,τι θα χρειασθεί σε οποιαδήποτε εταιρεία να κατεδαφίσει το Τείχος που βλέπουμε». Και όμως, παρατηρεί ο συγγραφέας, το μεγαλύτερο μέρος της κίνησης στο Βερολίνο γίνεται από τους παλιούς δρόμους που καθόριζε η ύπαρξη του Τείχους. «Τίποτα δεν μου φάνηκε πιο δύσκολο από το να οδηγήσω ευθεία από τα δυτικά προς τα ανατολικά».

Το Βερολίνο δεν έχει τα ερείπια της Ρώμης ή τη σοφιστικέ ομορφιά του Παρισιού. Είναι επίπεδη, γκρίζα και ιδιαίτερα ψυχρή πόλη. «Φανταστείτε τη Γενεύη, χαμένη στην έρημο», έγραφε ο Μπαλζάκ το 1843, «και θα πάρετε μια ιδέα του Βερολίνου». Ο Σνάιντερ θυμάται τις έντονες συζητήσεις για το πώς θα φτιαχνόταν η επί πολλά χρόνια εγκαταλειμμένη κεντρική Πλατεία Ποτσντάμερ και περιγράφει τις συγκρούσεις για το εάν πρέπει να κατεδαφισθεί το κτίριο του Κοινοβουλίου της Ανατολικής Γερμανίας και να αντικατασταθεί από αντίγραφο του πρωσικού παλατιού που υπήρχε εκεί παλαιότερα. Ακόμη και ένα τέταρτο του αιώνα μετά την κατάρρευση του Τείχους, το Βερολίνο έχει πολλά χάσκοντα σημεία, είναι γεμάτο άδεια οικόπεδα και ημιτελή έργα. Αυτό όμως, δηλαδή «τη διαρκή αλλαγή, την εκκεντρικότητα» της πόλης τη θεωρεί πλεονέκτημα. Μια πόλη-κόσμημα όπως η Βενετία ή το Ντουμπρόβνικ, λέει, αποτελεί κλειστό κύκλωμα, είναι ένα τελειωμένο βιβλίο. «Οι ατέλειες, η μη ολοκλήρωση – για να μην πω και κάποιες ασχήμιες – επιτρέπουν μια αίσθηση ελευθερίας», σημειώνει, «που η συμπαγής ομορφιά δεν μπορεί ποτέ να επιτρέψει».