[Επισκέπτης] Ο βαλκανικός πυροκροτητής

Oσο θα ήτο λάθος να διογκωθούν οι εντυπώσεις από φαινόμενα μεμονωμένων (προς το παρόν) εθνικιστικών εξάρσεων σε όμορες βαλκανικές περιοχές, άλλο τόσο θα ήτο άσοφο να υποτιμηθούν επωαζόμενοι κίνδυνοι. Τόσο οι νωπές εμπειρίες (με τα Σερβο-Βοσνιακά) όσο και οι απώτερες των αρχών και των μέσων του περασμένου αιώνα συναποτελούν επαρκείς δείκτες τέτοιων υποτροπών και των παραγώγων τους.

Τα Βαλκάνια υπήρξαν διαχρονικά ένας δυνάμει πυροκροτητής στις ευρωπαϊκές παρυφές. Ιδιαίτερα σε περιόδους ευφλέκτων ευρωπαϊκών παθογενειών. Και όποτε αυτός ενεργοποιήθηκε, προκάλεσε μοιραίες μετεξελίξεις. Με οδυνηρότατες εμπειρίες για όλους. Ιδιαίτερα σε επίπεδο λαών. Και μπορεί μεν σήμερα τέτοιες ενδοευρωπαϊκές παθογένειες να εξέλιπαν. Τουλάχιστον ως προς το περιεχόμενο και τη συγκρουσιακή τους δυναμική. Χωρίς δηλαδή πλέον χαρακτηριστικά  εθνοτικών διαφορών και παράπλευρων αντιπαλοτήτων. Αλλά: Εάν ο εθνικισμός αφεθεί να αναταχθεί και κυρίως εάν αποβεί τελικά προσδιοριστικός συντελεστής μέσα, ή έστω και στην περίμετρο του ευρωπαϊκού γίγνεσθαι, ασύμμετρες θα είναι οι συνέπειες.

Αλλά το ίδιο ανεπιθύμητες. Γιατί το λιγότερο μπορεί αφενός να στρεβλώσουν την ουσία του ευρωπαϊκού οράματος. Και αφετέρου να ακυρώσουν την προοπτική της ευρωπαϊκής ολοκληρώσεως. Που είναι αυτή τη στιγμή το καθαυτό ζητούμενο.

Πρέπει ακριβώς ως προς αυτό να σημειωθεί το γεγονός ότι αυτά τα φαινόμενα αφορούν χώρες που συνωθούνται στην ευρωπαϊκή πύλη. Την οποία και βιάζονται να διασκελίσουν. Να ενσωματωθούν δηλαδή σε διαδικασίες που σκοπούν ευθέως στην τελική πολιτική ενοποίηση. Με ό,τι αυτή σημαίνει. Και πρωταρχικά σημαίνει την εμπέδωση αντιλήψεων που – αν μη τι άλλο – βρίσκονται στον ακραίο αντίποδα κάθε ιδέας και συμπεριφοράς που διέπεται από εθνικιστικά ή παρεμφερή σύνδρομα. Γιατί αυτά εξωθούν προς διαγκωνισμούς και αποκλίσεις. Ενώ η ενοποιητική βούληση προϋποθέτει συνειδητή σύγκλιση. Ακόμη και με περιστολή (εάν δεν θέλουμε να εμπαίζουμε εαυτούς και αλλήλους) μέρους της εθνικής κυριαρχίας.

Και η Αλβανία – που εν προκειμένω ήρξατο χειρών αδίκων – και η Σερβία (κι από κοντά τα Σκόπια) επιδιώκουν περιπαθώς να αποκτήσουν πιστοποιητικά ενταξιμότητος. Που θα τους επιτρέψουν να προχωρήσουν το ταχύτερο σε διαπραγματευτικές διαδικασίες με τις Βρυξέλλες. Οπόταν και όσα συμβαίνουν (ή που αφήνονται να εκδηλωθούν) επενεργούν εντελώς αρνητικά. Καθώς είναι ασύμβατα και προς θεμελιώδεις αρχές της ΕΕ.

Πέραν όμως αυτών, κάποιες από αυτές τις σαφώς προκλητικές συμπεριφορές (που διέπονται ακόμη και από ρεβανσιστικό μεγαλοϊδεατισμό) τείνουν να ενεργοποιήσουν κρίσεις και διακρατικές τριβές. Και αναπαράγουν αυτονόητες αντιδράσεις στους αποδέκτες των. Γιατί όταν οι τελευταίες αλβανικές ενέργειες θέτουν θέμα επαναγεωγραφήσεως των συνόρων με την Ελλάδα (εγείροντας μάλιστα και αξιώσεις σε ζωτικά εθνικά της εδάφη) τα πράγματα μπορεί και να εκφύγουν. Και η κατάληξη δεν θα είναι καθόλου καλή.

Εκείνο που προβληματίζει όμως είναι από πού υποκινούνται και ποια κέντρα ενθαρρύνουν αυτούς που χαρακτηρίζονται ανεγκέφαλοι. Και είναι απλώς αυτοί; Ή μήπως πίσω από τις εκτροπές και τους αυτουργούς, κρύβονται πολιτικές και στρατηγικοί σχεδιασμοί; Qui bono;

Διότι εάν πίσω από την ενθάρρυνση του μεγαλοϊδεατισμού της «Μεγάλης Αλβανίας» δεν επισημαίνονται απλώς μικρόνοες εθνικιστικοί κύκλοι, αλλά κι εκτός συνόρων εμπνευστές, τότε η συνέχεια θα είναι σίγουρα μελανότερη. Και αυτό διαβιβάζει σήμα κινδύνου για τους διαχειριστές των εθνικών μας υποθέσεων. Αλλά και για τα ευρωπαϊκά κέντρα. Που θα αισθανθούν τους επικίνδυνους κραδασμούς. Και που σε τελική ανάλυση θα εισπράξουν τους ανεπιθύμητους ιστορικούς λογαριασμούς.

Ο Ανθος Λυκαύγης είναι δημοσιογράφος – πολιτικός αναλυτής