[Τρίτη άποψη] Το διαυγές δίλημμα

Μπορεί η συζήτηση για την ψήφο εμπιστοσύνης που ζήτησε η κυβέρνηση να μην ανέβασε, όσο κάποιοι θα ήλπιζαν, το κατακρημνισμένο επίπεδο της Βουλής, κατέστησε ωστόσο σαφείς τους στόχους και τη μέθοδο συμπολίτευσης και μείζονος αντιπολίτευσης. Τα κρίσιμα γενικά ερωτήματα – Πώς ξανασηκώνεται μια τόσο λαβωμένη χώρα; Τι μπορεί να την ενώσει; Σε τι θα στηρίζεται η σχέση μας με τους εταίρους μας μετά την τραυματική εμπειρία του Μνημονίου; Πώς έρχεται η ανάπτυξη υπό τις παρούσες διεθνείς συνθήκες; – δεν απαντήθηκαν. Καταλάβαμε, όμως, με τι όρους και με τι προοπτικές θα πάνε τα δύο στρατόπεδα στις επόμενες εκλογές, που πλέον, πιθανότατα, δεν θα αργήσουν.

Από πλευράς κυβερνητικής και κοινοβουλευτικής, μετά την πρόσφατη επικύρωση, πλειοψηφίας, ο προτεινόμενος δρόμος, όσα στάδια και σταθμούς και να μετρήσει κανείς, στηρίζεται σε μία και μόνη αρχή: ανάκαμψη μέσα από τη συνέχεια. Η «συνέχεια» είναι πιο μονοσήμαντη κι ευκολότερα ερμηνεύσιμη έννοια: τη στιγμή που ολοκληρώνεις την πιο δύσκολη φάση μιας εξαιρετικά επώδυνης προσαρμογής κι ενώ συνεχίζεις να χρειάζεσαι και για την επόμενη φάση τη βοήθεια – έστω μιας άλλης ποιότητας βοήθεια – αυτών που ήδη σ’ την παρείχαν, ολοκληρώνεις, δεν ανατρέπεις, συνεννοείσαι, δεν εναντιώνεσαι. Κλείσιμο των εκκρεμοτήτων, σε σχέση με τις δανειακές υποχρεώσεις και με το χρέος, και μετά θέση των βάσεων για μια νέα πορεία. Το Μνημόνιο πολλοί εμίσησαν, αλλά βγήκαν καλύτερα από αυτό όσοι (Ιρλανδία, Πορτογαλία και, με ειδικό τρόπο, Ισπανία) βγήκαν συμφωνημένα και όχι συγκρουσιακά – δεν μπορεί εξάλλου να είναι τυχαίο ότι συγκρουσιακά δεν επέλεξε να βγει κανείς. Με επίγνωση ότι η έξοδος δεν συνεπάγεται λύση όλων των προβλημάτων ή επιστροφή σε παλαιού τύπου «εθνική κυριαρχία» – περισσότερο φαντασιακή παρά πολιτική, αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία.

Η ανάκαμψη περιέχει δύο διαφορετικά αλλά συμπληρωματικά στοιχεία: απεξάρτηση και αυτονόμηση. Την πρώτη σηματοδοτεί, πολιτικά αλλά κυρίως συμβολικά, το τέλος του τυπικού Μνημονίου, δηλαδή των δανειακών συμφωνιών στην παρούσα μορφή τους, χωρίς υποσημειώσεις που να καθιστούν διαρκώς ανοιχτή την πιθανότητα επιστροφής. Είναι ο δρόμος της Ιρλανδίας και κυρίως, γιατί οι ομοιότητες είναι μεγαλύτερες, της Πορτογαλίας. Χωρίς υποσημειώσεις θα πει χωρίς νέο δανεισμό με ειδικούς όρους, όχι όμως αναγκαστικά και χωρίς ένα δίχτυ ασφαλείας σαν αυτό που άπλωσε προληπτικά το ΔΝΤ και που μοιάζει πολύ με τον ήδη αφομοιωμένο στο Σύμφωνο Σταθερότητας ανάλογο μηχανισμό της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Η αυτονόμηση, το δύσκολο κομμάτι του σχεδίου, περνάει μέσα από τη ροή πόρων – όχι κυρίως δημόσιων και όχι μόνο τραπεζικών – στην πραγματική οικονομία, το σταμάτημα και σταδιακά την εξισορρόπηση των μέτρων λιτότητας και τη μετάβαση από το σκαρίφημα στην υλοποίηση του «νέου αναπτυξιακού μοντέλου». Θα θέλαμε περισσότερες εξειδικεύσεις, αλλά το πλάνο είναι σαφές: πατάμε σε ό,τι καταφέραμε για να σταθούμε υγιέστεροι στα πόδια μας. Φυσικά έχει τεράστια σημασία ποιοι – παρατάξεις και πρόσωπα – θα κληθούν να διαχειριστούν την επόμενη ημέρα.

Προς την εντελώς αντίθετη κατεύθυνση κινούνται οι επίσημες πλέον θέσεις της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Το παιχνίδι με τον διπλό λόγο, έναν για εσωτερική κι έναν για διεθνή κατανάλωση, έναν «ριζοσπαστικό» κι έναν «ευθύνης», έλαβε τέλος. Η γραμμή είναι πεντακάθαρη: αποτροπή και πάντως μη ολοκλήρωση της παρούσας συμφωνημένης πολιτικής, νέα διαπραγμάτευση με βασικούς άξονες τη «διαγραφή του μεγαλύτερου μέρους του χρέους» και την εγκαθίδρυση «ρήτρας ανάπτυξης για την αποπληρωμή του υπολοίπου», άμεση δημοσιονομική αλλαγή με «αποκατάσταση αδικιών», δηλαδή αύξηση μισθών και συντάξεων (Σε όλους; Και με τι πόρους; Εθνικούς που θα ανακαλυφθούν ή από τη «ρήτρα ανάπτυξης»;). Το σχέδιο της αντιπολίτευσης διαθέτει σε μεγαλύτερο βαθμό την αρετή της σαφήνειας από εκείνη του ρεαλισμού: αλλαγή πορείας τώρα, όλο το βάρος στην αναδιαπραγμάτευση, εύρεση πόρων από άγνωστες ή αβέβαιες πηγές. Το τίμημα που πληρώνει η χώρα για αυτό το ξεκαθάρισμα είναι η απομάκρυνση μιας προοπτικής κοινής προσπάθειας. Αλλά και αυτό θα το κρίνουν, στην ώρα του, οι πολίτες.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος, πρόεδρος της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς