[Επισκέπτης] Τα πρώτα βήματα του Γιούνκερ

Η νέα υπό τον Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ Επιτροπή ετοιμάζεται να αναλάβει καθήκοντα. Εκτός απροόπτου, η έναρξη των εργασιών της νέας Επιτροπής προβλέπεται για την 1η Νοεμβρίου. Εν τω μεταξύ η Ευρώπη των Βρυξελλών λειτουργεί στο «ρελαντί». Πόσο αισιόδοξοι μπορούμε να είμαστε ότι μία νέα εποχή ελπίδας ανοίγει; Ορισμένα δείγματα είναι θετικά. Για πρώτη φορά η επιλογή του προέδρου δεν είναι προϊόν κρυφών διαβουλεύσεων κεκλεισμένων των θυρών. Πρόκειται για τον εκλεκτό της ισχυρότερης πολιτικής ομάδας στο Ευρωκοινοβούλιο.    

Δεν θα κρίνουμε τον Γιούνκερ από τις μέχρι τώρα δηλώσεις περί των προθέσεών του. Ο έμπειρος Λουξεμβούργιος διατείνεται ότι θα ταρακουνήσει τα νερά. Εντούτοις, μερικές επιφυλάξεις δημιουργούνται από την ανάγνωση των κατευθυντήριων γραμμών πολιτικής. Οι κατευθυντήριες γραμμές της 15ης Ιουλίου φέρουν τον γενικό τίτλο «Πρόγραμμα για την Απασχόληση, την Ανάπτυξη, την Ισονομία και τον Εκδημοκρατισμό». Δεν θυμάμαι όμως να έλεγε κάτι το διαφορετικό ο Μπαρόζο. Πλην όμως, ο απερχόμενος πρόεδρος κινήθηκε μουδιασμένα απέναντι στην ένταση της κρίσης υπακούοντας στα κελεύσματα των ισχυρών κρατών. Σημασία ωστόσο δεν έχει τόσο το τι λες, αλλά πότε και πώς το λες και τι τελικά επιτυγχάνεις, με ποιους και για ποιους.

Ο Γιούνκερ υπογράμμισε ότι πρώτος στόχος του είναι να ξαναρίξει γέφυρες στην Ευρώπη μετά την κρίση: «Να βασίσουμε τις πολιτικές μας στις μεγάλες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι οικονομίες και οι κοινωνίες μας, να ενδυναμώσουμε τη δημοκρατική νομιμοποίηση στηριζόμενοι στην κοινοτική μέθοδο». Η δύναμη της αδράνειας είχε επικρατήσει την τελευταία τριετία στις Βρυξέλλες. Το στοίχημα της εποχής Γιούνκερ είναι να ξανακερδίσει τον κύκλο των χαμένων πολιτών. Και αυτό θα γίνει μόνο αν έρθει η Ευρώπη κοντά τους.

Ο Γιούνκερ για να δημιουργήσει νέες προϋποθέσεις για την Ευρώπη προτείνει δέκα άξονες πολιτικών προτεραιοτήτων. Λείπουν όμως οι τομές που θα επέτρεπαν στην Ευρώπη να ξαναγίνει πρωτοπορία στον κόσμο. Θα μπορούσαν οι νέοι και το σχολείο να βρίσκονται στην καρδιά του προγράμματος. Ομως στο 14σέλιδο πρόγραμμα η εκπαίδευση απουσιάζει παντελώς. Εχουν κατατεθεί πολλές ιδέες που θα μπορούσαν να ανατρέψουν την κατάσταση σε βάθος δεκαετίας. Με μαζική μεταβίβαση πόρων κατά το πρότυπο των προτάσεων Ρέντσι για το «Καλό Σχολείο» και του Δικτύου της Αννας Διαμαντοπούλου για την εξαίρεση των επενδύσεων στην Παιδεία κατά τον υπολογισμό του ελλείμματος.

Ερχόμαστε τώρα στα χαρτοφυλάκια των επιτρόπων. Ο νέος πρόεδρος προσπαθεί να πείσει ότι είναι το αφεντικό στο μαγαζί του. Δείχνει να τα καταφέρνει αντιστεκόμενος στις πιέσεις των κρατών-μελών, τα οποία δεν περιορίστηκαν να υποδείξουν τον/την εκλεκτό/ή τους για επίτροπο, αλλά προανήγγειλαν επιπλέον το χαρτοφυλάκιο της αρεσκείας τους. Ο έως πρόσφατα πρωθυπουργός του μικρού Λουξεμβούργου επιλέγει για άμεσους συνεργάτες έξι αντιπρόεδρους (με την εξαίρεση της Μογκερίνι στην εξωτερική πολιτική) που όλοι προέρχονται από μικρά κράτη της Κεντρικής, Βόρειας ή Ανατολικής Ευρώπης. Ο Νότος απουσιάζει. Δεν είναι απλώς ένα τιμητικό αξίωμα: θα συντονίζουν το έργο των υπόλοιπων επιτρόπων. Το μήνυμα απευθύνεται σαφώς προς τα μεγάλα κράτη. Οταν ο Γιούνκερ μιλά για σχέσεις ισοτιμίας, το εννοεί. Ο χρόνος θα δείξει αν αυτό συμβάλλει στη βελτίωση του τρόπου εσωτερικής λειτουργίας της Επιτροπής ή αντίθετα στην αποδυνάμωση του κανόνα της συλλογικότητας (collegiality). Είναι ορατός ο κίνδυνος να υπάρξουν τάσεις ντε φάκτο δημιουργίας επιτρόπων πρώτης και δεύτερης κατηγορίας. Και τελικά η Επιτροπή να οδηγηθεί σε εσωτερικές συγκρούσεις, οι οποίες εύλογα αναμένονται τουλάχιστον στον τομέα της οικονομικής πολιτικής. Ισως το σκάφος Ευρώπη να χρειάζεται πολλούς συγκυβερνήτες, αλλά ένας πρέπει να κρατάει το πηδάλιο.

Ο Τάκης Αναστόπουλος είναι πρώην διευθυντής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής