Το σύνδρομο της Σκωτίας

Παρά την αρνητική τελικά τροπή του δημοψηφίσματος για την ανεξαρτητοποίηση της Σκωτίας από το Ηνωμένο Βασίλειο, και μόνο η διαδικασία που οδήγησε σ’ αυτό το αποτέλεσμα όχι μόνο θ’ αφήσει αδρό το ιστορικό (και αυτονοήτως τραυματικό) του αποτύπωμα στο βρετανικό γίγνεσθαι, αλλά θα επιδράσει καταλυτικά – με δυναμικές συνδρόμου – σε ομοειδείς ή παραπλήσιες περιπτώσεις αλλού. Τόσο σε κρίσιμες περιοχές της ευρωπαϊκής επικράτειας όσο κι ευρύτερα, όπου υφέρπουν ανάλογοι αποσχιστικοί πειρασμοί και τάσεις. Οπόταν και με μαθηματική βεβαιότητα θα ενεργοποιήσει αλυσιδωτές αντιδράσεις, δημιουργώντας προφανείς συνθήκες αποσταθεροποιήσεων. Ιδιαίτερα σε χώρες όπου αναπτύσσονται (ή κι ευνοούνται) τέτοιες επιλογές.

α) Είτε από σαφώς διακριτές εθνικές ομάδες, οι οποίες ελέγχουν γεωγραφικές επικράτειες στις χώρες στις οποίες διαχρονικώς διαβιούν ή και ιστορικώς ενσωματώθηκαν. Οπως για παράδειγμα οι Καταλανοί στην Ισπανία. Οι οποίοι και ήδη διεκήρυξαν ευθέως την πρόθεση να προχωρήσουν οσονούπω σε δημοψήφισμα για οριστική αποκόλληση. Και όπως οι Φλαμανδοί επί άλλου επιπέδου, αλλά με την ίδια διάθεση. Ακόμη και οι Βαυαροί.

β) Είτε και από μειονοτικές πληθυσμικές ομάδες. Που ενθαρρυνόμενες και από άλλες περιπτώσεις, κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση. Εστω και αν δεν διαθέτουν επαρκείς δυνατότητες. Τα ίδια δηλαδή χαρακτηριστικά και πλεονεκτήματα. Οπως σε χώρες όπου δημιουργήθηκαν βίαια (ή με δημογραφικές ανατροπές) τέτοιες συνθήκες, προκειμένου να αιτιολογηθούν αποσχιστικές πρακτικές. Ορα Κύπρο. Οπου παρεμπιπτόντως δηλητηριώδης υπήρξε ο βρετανικός ρόλος και δόλος.

Κοντολογίς και πέραν όσων θα προκύψουν ως θεμελιώδεις αλλαγές στον τρόπο (και τις προϋποθέσεις) που η Βρετανία υφίσταται ως Ηνωμένο Βασίλειο, συγκεκριμένες χώρες θα εισπράξουν μάλλον παραπλήσια παράγωγα. Και σε κάποιες τουλάχιστον περιπτώσεις, αυτό θα γίνει όχι με ανώδυνους τρόπους. Και θα οδηγήσει σε όχι πάντοτε ομαλές διαδικασίες και φυσιολογικές απολήξεις. Σε συναινετικά δηλαδή διαζύγια. Οπως για παράδειγμα στην περίπτωση της Τσεχο-Σλοβακίας. Πολύ περισσότερο, εκεί όπου ήδη έχει καταβληθεί αιματηρό τίμημα, καθώς αυτές οι τάσεις ανεξαρτητοποιήσεως έχουν πάρει τη μορφή ενόπλων κινημάτων. Βάσκοι (με την ΕΤΑ) στην Ισπανία. Κούρδοι (με το ΡΚΚ) στην Τουρκία. Και όπως σε περιοχές της Καυκασιανής Ευρασίας. Βλέπε Τσετσενία. Και όπως (υπό εντελώς άλλες περιστάσεις) στην περίπτωση της Νότιας Οσετίας και της Αμπχαζίας, μετά τη θερμή κρίση στη Γεωργία και την αστραπιαία επέμβαση των ρωσικών αρμάτων. Για να μην αναφερθούμε στις ουκρανικές εκδοχές, που είναι υπό εξέλιξη.

Πρέπει να σημειωθεί (και από αυτό ν’ αναπαραχθούν ανάλογοι προβληματισμοί) ότι: δεν υπάρχουν πολλές χώρες χωρίς – σ’ αυτόν ή τον άλλο βαθμό – να μην αντιμετωπίζουν μειονοτικά ζητήματα. Οχι κατ’ ανάγκην προβλήματα. Ομως αυτές οι χαρακτηριστικές περιπτώσεις αποβαίνουν μαθήματα. Με την έννοια της θετικής και δυνάμει παραγωγικής διαχειρίσεώς των. Προκειμένου: εκείνοι μεν που έχουν εν δυνάμει τέτοιες περιπτώσεις να προαποτρέψουν υποτροπές. Κι αυτοί που ήδη αντιμετωπίζουν τριβές να ιχνηλατήσουν ομαλές εκβάσεις. Εάν και όπου είναι βεβαίως εφικτές και κυρίως συμβατές με τη λαϊκή βούληση.

Εν πάση περιπτώσει, τα κρίσιμα στοιχεία που επιλιπαίνουν δυναμικές αποσχιστικών τάσεων (κι ενεργειών) είναι βασικά: α) Η δημογραφική διόγκωση μειονοτικών ομάδων και κυρίως η γεωγραφική τους κατανομή. β) Η λανθασμένη διαχείριση των μειονοτικών (και παρεμφερών) ζητημάτων, είτε από την κεντρική εξουσία με ετεροβαρείς αποφάσεις είτε και από πλειοψηφίες που ενεργούν με υποβόσκουσες ή εκδηλωμένες διαθέσεις διακρίσεων. γ) Η ενδεχόμενη έξωθεν υπόθαλψη και οι επεμβάσεις που επενεργούν βίαια στη διαμόρφωση συνθηκών διαχωρισμού. Βλέπε Κύπρο, Κόσοβο κ.ά. Κι αυτό το τελευταίο δίδει αφορμή για να προσυπογραμμισθούν οι όλως ιδιαίτεροι κίνδυνοι από τέτοιες φυγόκεντρες εν πολλοίς δυναμικές, στη βαλκανική εκδοχή τους.

Ως προς το πώς και πόσο αυτές οι εξελίξεις μπορεί να επιδράσουν στα καθ’ ημάς (πέραν του Κυπριακού), εκείνο που δημιουργεί κατανοητές ανησυχίες για το μέλλον είναι οι έωλες τουρκικές προθέσεις και μεθοδεύσεις για τη Θράκη. Οπου η μουσουλμανική μειονότης προσδιορίζεται ήδη με τα εθνικά της χαρακτηριστικά, που την ανάγουν σε προφυλακή της εγγενούς τουρκικής κακοβουλίας.

Εν ολίγοις: το «σκωτικό ντους» δημιουργεί προηγούμενα. Και – προπαντός – πειρασμούς. Επικίνδυνους πειρασμούς.

Ο Α. Λυκαύγης είναι δημοσιογράφος – πολιτικός αναλυτής