[Ιστορίες] Αδίστακτοι

Κάποια στιγμή γύρω στο 1993, έπειτα από αρκετά ταξίδια της στη Μόσχα, η ρωσοαμερικανίδα δημοσιογράφος Μάσα Γκέσεν συνειδητοποίησε κάτι παράξενο: συνεχώς πέθαιναν άνθρωποι που γνώριζε. Ηταν συνηθισμένη, εκείνη την περίοδο, να χάνει φίλους στις ΗΠΑ από AIDS. Αλλά στη Ρωσία συνέβαινε κάτι διαφορετικό, άνθρωποι πέθαιναν ξαφνικά και βίαια και οι φίλοι τους, οι συνάδελφοί τους δεν έβρισκαν κάτι το σοκαριστικό σε αυτό. Φτάνοντας μια φορά στη Μόσχα, θυμάται, πήρε τηλέφωνο έναν παλιό της φίλο. «Ο Βαντίμ πέθανε» την ενημέρωσε ο πατέρας του. «Πνίγηκε». Φτάνοντας στα γραφεία μιας εφημερίδας για να συναντήσει έναν ρεπόρτερ, η γραμματέας της είπε: «Πέθανε, δεν το ξέρατε;». Δεν το ήξερε. Τον είχε δει μία εβδομάδα νωρίτερα. Ηταν 30 χρονών και κατά τα φαινόμενα υγιής. «Δυστύχημα με ελικόπτερο» της εξήγησε η γραμματέας σαν απορημένη με την έκπληξή της. Και οι θάνατοι συνέχιζαν να επισωρεύονται. Ανθρωποι – άνδρες και γυναίκες – έπεφταν ή πηδούσαν από τρένα και παράθυρα, πάθαιναν ασφυξία από ξυλόσομπες, τους χτυπούσαν αυτοκίνητα, πνίγονταν σε λίμνες ή χειμάρρους, δηλητηριάζονταν με υπερβολικό αλκοόλ, νοθευμένο αλκοόλ, υποκατάστατα αλκοόλ ή ναρκωτικά ή, τέλος, έπεφταν νεκροί σε παράλογα μικρές ηλικίες από καρδιακές προσβολές και εγκεφαλικά.

Το φαινόμενο δεν έχει υποχωρήσει. Τα 17 χρόνια που μεσολάβησαν ανάμεσα στο 1992 και το 2009 ο πληθυσμός της Ρωσίας μειώθηκε κατά σχεδόν επτά εκατομμύρια άτομα ή σχεδόν 5%, ένας ρυθμός ανήκουστος στην Ευρώπη μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Το 2013 η γεννητικότητα στη Ρωσία παρέμενε χαμηλότερη και η θνησιμότητα παρέμενε υψηλότερη από ό,τι το 1991. Και το 1991 δεν ήταν μια καλή χρονιά. Το προσδόκιμο ζωής για ένα αγόρι 15 χρονών συγκρίνεται με εκείνο ενός 15χρονου στην Αιθιοπία, την Γκάμπια και τη Σομαλία. «Το ποτό» θα πουν πολλοί. Κι όμως, βότκα και σία δεν αρκούν, για τους ειδικούς, προκειμένου να εξηγήσουν αυτή τη δημογραφική καταστροφή. Τσέχοι, Σλοβάκοι και Ούγγροι πίνουν περισσότερο από τους Ρώσους -και σε όλες αυτές τις χώρες το προσδόκιμο ζωής αυξήθηκε σημαντικά μετά τη διάλυση της ΕΣΣΔ. Λοιπόν; Γιατί συνεχίζουν οι Ρώσοι να πεθαίνουν σε ρυθμούς και σε ηλικίες πρωτοφανείς για χώρα που δεν βρίσκεται σε εμπόλεμη κατάσταση; Οι μοναδικές περίοδοι κατά τον τελευταίο μισό αιώνα που η τάση ανατράπηκε ήταν οι περίοδοι διακυβέρνησης του Χρουστσόφ και του Γκορμπατσόφ. Οι Ρώσοι πεθαίνουν από έλλειψη ελπίδας, επιμένει η Μάσα Γκέσεν. Αυτοί οι αντίπαλοι του Πούτιν είναι αδίστακτοι. Και, ναι, αυτή η τελευταία φράση είναι χρωματισμένη με πολλή ειρωνεία.