Ηγεσία για περισσότερη Ευρώπη

Με τις τελευταίες αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου ολοκληρώθηκε η σύνθεση της ηγεσίας των  θεσμών της Ευρωπαϊκής Ενωσης (ΕΕ). Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στη θέση του αποχωρούντος Χέρμαν βαν Ρομπάι τοποθετήθηκε ο πρωθυπουργός της Πολωνίας Ντ. Τουσκ (ο οποίος πρέπει να εγκαταλείψει την πρωθυπουργία της χώρας του, καθώς η προεδρία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου είναι έργο πλήρους απασχόλησης). Υπατη εκπρόσωπος (υπουργός Εξωτερικών της ΕΕ) η υπουργός Εξωτερικών της Ιταλίας Φρ. Μογκερίνι, θα είναι ταυτόχρονα και αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Ως γνωστόν, τις θέσεις του προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου έχουν καταλάβει αντίστοιχα ο Ζ.-Κ. Γιούνκερ (Χριστιανοδημοκράτης πρώην πρωθυπουργός του Λουξεμβούργου) και ο Μάρτιν Σουλτς (γερμανός Σοσιαλδημοκράτης, ο οποίος ήδη έχει θητεύσει στην ίδια θέση τα προηγούμενα χρόνια).

Η Επιτροπή, αφού συγκροτηθεί, πρέπει να λάβει ψήφο εμπιστοσύνης από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για να αρχίσει τη θητεία της την 1η Νοεμβρίου, ενώ ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ντ. Τουσκ θα αναλάβει την 1η Δεκεμβρίου. Η σύνθεση αυτή των οργάνων, που προέκυψε έπειτα από βασανιστικές διαβουλεύσεις, έχει προκαλέσει ποικίλα και αντιφατικά σχόλια. Ο Ι. Πρετεντέρης έγραψε, π.χ., ότι η νέα ηγεσία θα είναι χειρότερη από την απερχόμενη («Βαδίζουμε από το κακό στο χειρότερο» – «ΤΑ ΝΕΑ», 2/9). Δεν συμφωνώ. Αν και η απόδοση της νέας θεσμικής ηγεσίας θα κριθεί στην πράξη, («αρχή άνδρα – και γυναίκα – δείκνυσι»), ωστόσο από τη σύνθεσή της προκύπτουν ορισμένες σημαντικές διαπιστώσεις.

Πρώτα απ’ όλα, η νέα ηγεσία (Γιούνκερ, Τουσκ, Μογκερίνι) πιστοποιεί την επικράτηση λίγο – πολύ των φιλοενοποιητικών ευρωπαϊκών δυνάμεων. Σε μια περίοδο που ορισμένα κράτη και πολιτικές δυνάμεις (Ηνωμένο Βασίλειο, Σουηδία, κ.ά.) έχουν εγκαινιάσει μια διαδικασία για «λιγότερη Ευρώπη», και κάποιες άλλες απεργάζονται τη διάλυση της ΕΕ, είναι σημαντικό ότι η νέα θεσμική ηγεσία πιστεύει συνολικά στον στόχο της «περισσότερης Ευρώπης» και της βαθύτερης ενοποίησης ως μέσου για την επίλυση των πολλαπλών προβλημάτων και αντιμετώπισης των προκλήσεων. Γιατί κάθε λογικά σκεπτόμενος άνθρωπος δεν μπορεί παρά να αναγνωρίσει ότι η επιβίωση της νομισματικής ένωσης (ευρωζώνης) και κατ’ επέκταση της ίδιας της Ενωσης απαιτεί βαθύτερη ενοποίηση, με δημοσιονομική, οικονομική και πολιτική ένωση. Το ίδιο απαιτεί και η ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς (στους τομείς υπηρεσιών, διαδικτύων, κ.λπ.). Οι νέοι θεσμικοί ηγέτες της Ενωσης υπηρετούν αυτόν τον στόχο και ελπίζω ότι, ταυτόχρονα με την επιδίωξη «περισσότερης Ευρώπης», θα εργασθούν και για «καλύτερη Ευρώπη». Δεν μπορεί να διαφεύγει ότι η Πολωνία, από την οποία προέρχεται ο Ντ. Τουσκ, έχει αναδειχθεί ως μια από τις πλέον φιλοενοποιητικές χώρες – μέλη της Ενωσης (ενώ η παραδοσιακά έντονα φιλοενοποιητική πολιτική Ιταλίας και Λουξεμβούργου είναι αρκούντως γνωστή).

Δεύτερον, η τοποθέτηση της νέας θεσμικής ηγεσίας ανταποκρίνεται σε κάποιον βαθμό στο αίτημα για περισσότερη δημοκρατία στην ΕΕ. Η ανάδειξη του Ζ.-Κ. Γιούνκερ στην προεδρία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προέκυψε για πρώτη φορά μέσα από μια «ευρωπαϊκή κοινοβουλευτική διαδικασία». Ο Ζ.-Κ. Γιούνκερ  ψηφίστηκε από τους πολίτες στις ευρωεκλογές (ως υποψήφιος του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος – ΕΛΚ) και από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Οι δυνάμεις που εργάστηκαν λυσσαλέα για να αγνοηθεί το αποτέλεσμα των ευρωεκλογών ηττήθηκαν. Η ευρωπαϊκή δημοκρατία έκανε ένα βήμα μπροστά. Και αυτό είναι σημαντικό.

Τρίτον, η νέα θεσμική ηγεσία εκφράζει σε κάποιον βαθμό «το καινούργιο στην Ενωση». Δεν είναι «μια από τα ίδια…». Πρώτα απ’ όλα, η ύπατη εκπρόσωπος Φρ. Μογκερίνι, μόλις 41 ετών, προέρχεται από τη «γενιά Εράσμους», όπως χαρακτηριστικά γράφτηκε. Ο Ντ. Τουσκ προέρχεται από μια νέα χώρα – μέλος της Ενωσης, την Πολωνία, που εντάχθηκε μόλις πριν από δέκα χρόνια και αποδείχθηκε από πολλές απόψεις «success story». Βεβαίως, έχει το μειονέκτημα ότι δεν γνωρίζει αγγλικά ή γαλλικά (αν και υποσχέθηκε ότι θα είναι πλήρως… αγγλομαθής σε μερικούς μήνες). Ο Ζ.-Κ. Γιούνκερ είναι βεβαίως «παλιά καραβάνα» και, ως εκ τούτου, φαίνεται να έχουμε την ισόρροπη σύνθεση παλιού και νέου.

Επομένως, η νέα ηγεσία της ΕΕ έχει χρώμα. Δεν είναι άχρωμη. Το πόσο θα αποδώσει όμως θα εξαρτηθεί (και) από τις συμπεριφορές των κρατών – μελών και τη λειτουργικότητα των ίδιων των θεσμών που βεβαίως δεν είναι και υποδειγματική… Πάντως, όπως έγραψε και ο Ζ. Κατρμέρ, η νέα ηγεσία δύσκολα μπορεί να είναι χειρότερη από την απερχόμενη…

Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών