Η οργή της «αρκούδας»

Οταν ο Ντε Γκολ έλεγε (και συχνά επανελάμβανε) ότι «η Γαλλία δεν έχει φίλους αλλά συμφέροντα», δεν πρωτοτυπούσε. Διεβίβαζε απλώς μηνύματα. Με αποδέκτες και τους συμπατριώτες του και τρίτους. Επαναδιετύπωνε δηλαδή ουσιαστικά κάτι που με όρους ιστορικού πραγματισμού, λειτουργούσε ανέκαθεν ως θεμελιώδες και διαχρονικό αξίωμα. Και που τις ουσιώδεις του δυναμικές, τις συναντούμε πρωτογενώς στο επαχθέστερο μνημείο κυνισμού, που είναι ο διάλογος Αθηναίων – Μηλίων, όπως τον διέσωσε (με αντικειμενικότητα ιστορικού πρακτικογράφου) ο Θουκυδίδης.

Αυτές οι σκέψεις αναδύονται, από αφορμή όσα έχουν ανακύψει μετά το ρωσικό εμπάργκο εις βάρος ευρωπαϊκών – επομένως και ελληνικών – εξαγώγιμων γεωργικών ειδών, με την έννοια των αντιποίνων στις κυρώσεις που η Κοινότητα εθέσπισε λόγω ουκρανικού. Οπόταν κι επεστρατεύθησαν πέραν άλλων (ως μάταιο αποτρεπτικό αντίδοτο) από τη μια το δεδομένο της ομοδοξίας και εκ παραλλήλου οι παραδοσιακοί (και ιστορικοί κατ’ ακρίβειαν) δεσμοί φιλίας – που κανένας δεν μπορεί να αμφισβητήσει – όπως και γενικότερα η εν πολλοίς ανέφελη διαδρομή των δύο λαών. Πλην και σε αυτό το ειδικότερο ζήτημα και στο γενικότερο φάσμα της κρίσεως (με επίκεντρο την Ουκρανία) ό,τι ουσιαστικά επενεργεί στη διαμόρφωση αποφάσεων και στην προαγωγή πολιτικών, είναι πρωταρχικά:

α) Το αδυσώπητο μέτρο των ευανάγνωστων στην προκειμένη περίπτωση γεωστρατηγικών συμφερόντων και στοχοθεσιών. Που υποσκελίζουν κάθε τυχόν συναισθηματική παράμετρο και οπωσδήποτε κάθε τι που μπορεί να προσδιορίζεται με όρους αρχών.

β) Οι σχεδιασμοί που αφορούν ευρύτερες γεωπολιτικές διαμορφώσεις, μέσα σε συντεταγμένες μεσοπρόθεσμων τουλάχιστον προοπτικών, για τους εμπλεκόμενους. Και βασικά για τις πρωτοβάθμιες εκείνες δυνάμεις, που αντιπαρατάσσονται με προφανή στόχο την εύρυνση επιρροών των μεν και την περιστολή δυνατοτήτων των δε.

Και αν αυτό το προσεγγίσουμε με το κλασικό παράδειγμα της διαπάλης των ελεφάντων, τότε η δική μας θέση προσδιορίζεται από την τύχη των ποντικιών που μπλέκονται (εκόντα ή άκοντα) στα πόδια τους. Και η οποία τύχη, είναι δεδομένη εκ προοιμίου. Διότι: Ακόμη και αν οι ελέφαντες σε κάποια στιγμή «τα βρουν» (και σίγουρα θα τα βρουν) τα ποντίκια θα έχουν εξάπαντος (και αγρίως) τσαλαπατηθεί. Εκτός και αν κάποια από αυτά, προνοητικώς ελιχθούν και κατά συγκυρίαν γλιτώσουν με το μικρότερο τουλάχιστον κόστος και τις λιγότερες ενδεχομένως απώλειες.

Το θέμα βέβαια δεν είναι η τύχη κάποιων ευρωπαϊκών ροδακίνων. Ούτε και η Ευρώπη θα συγκινηθεί ιδιαιτέρως εάν αυτά έχουν ελληνική ταυτότητα και γεύση. Και ασφαλώς το ίδιο και το Κρεμλίνο δεν θα παρασυρθεί από αναστολές, λόγω ακριβώς ομοδοξίας και παραδοσιακής φιλίας. Για μεν την πρώτη (με τις ΗΠΑ ως στρατηγικό υποβολέα που ποδηγετεί από πλευράς ατλαντισμού το γίγνεσθαι) απέναντι βρίσκεται η Μόσχα. Ως η δύναμη που αυτή τη στιγμή κρατά και ελέγχει τις μείζονες ενεργειακές στρόφιγγες. Αρα και τις ανάγκες δυτικών δυνάμεων. Για δε την τελευταία, εκείνο που μετρά είναι η αντίπραξη στις κυρώσεις, από όπου και αν αυτές εκδηλώνονται. Τόσο απλό. Και το θέμα δεν είναι οι κυρώσεις καθεαυτές.

Το θέμα σχετίζεται:

n Αφενός με την προσπάθεια των Δυτικών (όπως εκφράζεται μέσα από τους ευρω-ατλαντικούς θεσμούς) να πλαγιοκοπήσουν τη Ρωσία. α) Επεκτείνοντας τη δική τους επιρροή μέχρι τα σύνορά της. Και αποσπώντας παραδοσιακές προφυλακές που επενεργούσαν ουσιαστικά (και πρακτικά) ως ανάχωμα για την ίδια. Για την ασφάλεια δηλαδή και τους σχεδιασμούς της. Και β) Περιορίζοντας ασφυκτικά τις αντιλήψεις και περιτέμνοντας κυρίως τις δυνατότητες παραπέρα στρατηγικών ανατάξεων. Αρα και συρρίκνωση (ακόμη και ακύρωση) των επιρροών της.

n Αφετέρου (και στον αντίποδα των δυτικών προθέσεων) η αποφασιστική (και καθόλου ασύμμετρη) αντίδραση της Μόσχας σε αυτά τα προφανή. Με στόχο: Πρώτα να αποτρέψει και τελικά να αναστρέψει αυτές τις ήδη ενεργοποιημένες επί του εδάφους στρατηγικές, με τα δηλητηριώδη γι’ αυτήν παράγωγα. Προκειμένου δηλαδή να μη βρεθεί καθηλωμένη σε κλοιό, που θα της αποστερούσε προϋποθέσεις ευρύνσεως και ισχύος και – προπαντός – ρόλου μεγάλης δυνάμεως. Οπως θέλει να είναι και αναλόγως να ενεργεί, ως πρωτοβάθμιος παίκτης παντού.

Για να κατανοηθούν όμως καλύτερα τέτοιες συλλογιστικές, πρέπει όσα συμβαίνουν σήμερα με την Ουκρανία να συσχετισθούν διαλεκτικά (όχι όμως με απόλυτες αναλογίες) με τις λησμονημένες μέρες και τα δραματικά γεγονότα της Γεωργίας. Οπου: Υπό άλλες γεωπολιτικές συνθήκες, αφορμές και δυναμικές, υπήρξε μια περίπου ίδια τακτική, στα ίδια περίπου επίπεδα. Που οδήγησαν αίφνης τα ρωσικά άρματα σε απόσταση βολής από την Τιφλίδα! Εν είδει κινήσεως «ματ». Και που αποχωρώντας, ακρωτηρίασαν μέρος της γεωργιανής επικράτειας. Αφενός με οριστική αποκοπή της Νότιας Οσετίας. Και αφετέρου με ανεξαρτητοποίηση της Αμπχαζίας. Αλλά βεβαίως και απόλυτη καθήλωση των εκδηλωμένων προθέσεων εκείνων που είχαν κινήσει τότε τις έωλες εξελίξεις.

Με την Ουκρανία, τα πράγματα είναι ακόμη σοβαρότερα. Επομένως και επικινδυνότερα. Ταυτοχρόνως όμως και καθαρότερα. Κι ενώ δεν μπορεί με βεβαιότητα να προεικασθεί ο επίλογος (ούτε ως προς τον χρόνο που θα γραφεί ούτε ως προς τα παράγωγα που θα ανακύψουν) εντούτοις είναι σχεδόν βέβαιο πως: Ειρηνική τελικά επίλυση θα αφήσει και σε αυτή την περίπτωση ακρωτηριασμένη τη χώρα. Με την Κριμαία να έχει οριστικά ήδη ενσωματωθεί στη «μητέρα πατρίδα». Τετελεσμένο μη αναστρέψιμο πλέον. Και την υπόλοιπη επικράτεια να διέπεται από δομές οιονεί ομοσπονδίας. Με συνομοσπονδιακή μάλλον διάρθρωση. Κάτι που υφέρπει (ανάμεσα σε άλλες ιδέες) στις εντεινόμενες παρασκηνιακές παρεμβάσεις, με στόχο να τροχοδρομηθούν υπερβάσεις. Και αυτές αυτονοήτως περνούν μονοδρομικά μέσα από μείζονες ιστορικούς συμβιβασμούς. Σε μια τέτοια περίπτωση: Μια νέα ομοσπονδιακή Ουκρανία θα δίδει ευρείες εξουσίες στις ανατολικές (κατ’ εξοχήν ρωσόφωνες) περιοχές. Οπόταν και η Μόσχα δεν θα αισθάνεται στο μαλακό της υπογάστριο την ανάσα (και την αρβύλα) του ΝΑΤΟ. Και τα παράθυρα της ευρωπαϊκής ενοποιήσεως δεν θα ανοίγουν δίπλα στο δικό της μπαλκόνι.