[Διαδρομές] Ομιλείτε ελληνικά;

Πριν από αρκετά χρόνια ο Ουμπέρτο Εκο αναρωτιόταν, στο βιβλίο του «Η σημειολογία στην καθημερινή ζωή», σε ποια γλώσσα είχε γίνει ο διάλογος μεταξύ Πόντιου Πιλάτου και Ιησού Χριστού. Η μητρική γλώσσα του Πιλάτου ήταν η λατινική, αλλά οι ανώτεροι κρατικοί λειτουργοί την εποχή εκείνη μιλούσαν μάλλον και ελληνικά. Ας πούμε ότι είχε μάθει, για πρακτικούς λόγους, και λίγα αραμαϊκά, αλλά οι Ρωμαίοι ήταν πολύ περήφανοι και σίγουρα δεν καταδέχονταν να χρησιμοποιήσουν τοπικές γλώσσες και διαλέκτους σε τέτοιες περιστάσεις.
Ο Χριστός όμως; «Δεν μπορώ να φανταστώ», γράφει ο Εκο, «έναν ξυλουργό γλωσσομαθή. Η όψη του Καίσαρα πάνω στα ρωμαϊκά νομίσματα ήταν σίγουρα γι’ αυτόν ό,τι ήξερε όλο κι όλο για τη Ρώμη. Επομένως, κατά τη γνώμη μου, ο διάλογος ανάμεσα στους δύο έγινε ή με τη βοήθεια διερμηνέα ή περίπου με τον τρόπο με τον οποίο σήμερα ένας αμερικανός πρεσβευτής που ξέρει τσάτρα πάτρα μερικές ιταλικές λέξεις θα μπορούσε να μιλήσει με έναν σικελό χωρικό».

Η αδυναμία επικοινωνίας συχνά δεν οφείλεται μόνο σε διαφορετικές γλώσσες. Οφείλεται – όπως το ένδοξο ελληνικό Δημόσιο και οι τιμημένοι πολιτικοί μας φροντίζουν να μας υπενθυμίζουν κάθε ώρα και στιγμή – και στην αδυναμία κατανόησης ακόμα και της ίδιας γλώσσας. Ηταν το χαράτσι που είχε χαρακτηριστεί «προσωρινό», που ήρθε και κατσικώθηκε στη ζωή μας μονιμότερο του μονίμου. Είναι οι νομιμοποιήσεις κάθε είδους κατασκευαστικής παρανομίας έναντι επαρκών αργυρίων κάθε φορά, που δείχνουν ότι η παρανομία θεωρείται συχνά συνώνυμο της νομιμότητας και έτσι επιβραβεύεται διαρκώς. Και φυσικά είναι ο ΕΝΦΙΑ και – μεταξύ πολλών άλλων – η μεγαλειώδης σκέψη πως όποιο οικόπεδο της περιφέρειας δεν έχει συντελεστή υπολογίζεται με βάση τις αντικειμενικές αξίες των πλησιέστερων πόλεων. Τι ακριβώς δεν κατάλαβαν εκείνοι που το συνέλαβαν; Τι ακριβώς κατάλαβαν εκείνοι που το ενέκριναν ως έτοιμο για προώθηση; Και τι, διάολε, σκέφθηκαν εκείνοι που το ψήφισαν και τώρα διαρρηγνύουν τα ιμάτιά τους;

Ο Εκο μάς καλεί να φανταστούμε το γλωσσικό δράμα της συνεννόησης πριν από 2.000 χρόνια. «Ποιο νόημα πήραν, άραγε, για τον Πόντιο Πιλάτο ή τον Χριστό λέξεις όπως “Θεός” και “αλήθεια”;» αναρωτιέται. «Φανταστείτε την τραγωδία, ένα κείμενο να ερμηνεύεται με διαφορετικούς κώδικες». Δεν χρειάζεται να φανταστούμε, carissimo Ουμπέρτο. Στον σουρεαλισμό της εποχής του Μνημονίου δεν έχει αλλάξει μόνο ο κόσμος όπως τον ξέραμε μέχρι σήμερα, αλλά ακόμα και οι όροι ερμηνείας του – για θέματα πολύ πιο απλά. Σαν από κλειδαρότρυπα, βλέπουμε τους φωστήρες που κατέληξαν στα όσα προβλέπει ο ένδοξος ΕΝΦΙΑ ως άλλοι Πόντιοι Πιλάτοι να αποφασίζουν, νίπτοντας τας χείρας τους, την τιμωρία που μας πρέπει. Ή, για την ακρίβεια, άλλη μια τιμωρία που μας πρέπει…