[Διαστάσεις] Το καθήκον

Οταν ξεκίνησε η πρωτοβουλία των 58, τον περασμένο Δεκέμβριο, συγκρούονταν βασικά στους κόλπους της δύο σχολές σκέψης. Η μία έλεγε ότι έπρεπε να αρχίσουν όλα από την αρχή, μακριά από τα κόμματα, ή καλύτερα χωρίς τα κόμματα, ώστε να γίνει μια σαφής ρήξη με το αμαρτωλό παρελθόν και μια νέα αρχή. Η άλλη σχολή, παραφράζοντας κατά κάποιο τρόπο τον Τσόρτσιλ, υποστήριζε ότι τα κόμματα είναι τα χειρότερα εργαλεία για την άσκηση πολιτικής, με εξαίρεση όλα τα άλλα που έχουν δοκιμαστεί. Ισχυρότερη ήταν εξαρχής η δεύτερη. Γι’ αυτό και το κάλεσμα των 58 για την ανασυγκρότηση της Κεντροαριστεράς απευθύνθηκε, μεταξύ των άλλων, και στα υπάρχοντα κόμματα. Τα αποτελέσματα είναι γνωστά.

 Το Ποτάμι ταυτίστηκε από την ίδρυσή του με την πρώτη σχολή. Αρνήθηκε να τοποθετηθεί σε κάποιο ιδεολογικό στρατόπεδο, θεωρώντας ξεπερασμένη τη διάκριση Δεξιάς – Αριστεράς. Δεν θέλησε να δεσμευτεί προεκλογικά για την ευρωομάδα στην οποία θα εντασσόταν, επιμένοντας ακόμη και σήμερα ότι συμμετέχει στο Ευρωπαϊκό Σοσιαλιστικό Κόμμα ως παρατηρητής, όχι ως μέλος. Στο ιδρυτικό συνέδριο αναφερόμενος στο «παλιό μας κομματικό σύστημα», ο Σταύρος Θεοδωράκης το χαρακτήρισε ισοπεδωτικά «προπύργιο του εθνικού μας λαϊκισμού, ένα σύστημα που προσπαθεί με ψέματα και μισές αλήθειες να κρατηθεί στην εξουσία». Δεν υπάρχουν εδώ καλές και κακές περίοδοι, ούτε έντιμοι και διεφθαρμένοι πολιτικοί, δεν ξεχωρίζει ο Σημίτης από τον Κωστάκη, υπάρχει μόνο ένα σάπιο σύστημα που πρέπει να ανατραπεί.

Η προσέγγιση αυτή έχει σήμερα αναμφισβήτητη απήχηση, ιδίως στους νέους. Παρότι δυσκολεύομαι να βρω ένα ευρωπαϊκό προηγούμενο (ακόμη και στην Ιταλία, μετά τα «Καθαρά Χέρια» δεν υπήρξε ριζική ανανέωση του πολιτικού σκηνικού, αλλά μια εναλλαγή κεντροδεξιών και κεντροαριστερών σχημάτων), δεν δυσκολεύομαι καθόλου να διακρίνω ανάμεσα στα πρόσωπα που συνέρρευσαν το περασμένο τριήμερο στο Λαύριο μερικούς από τους πιο ειλικρινείς, μαχητικούς, ανοιχτόμυαλους και εντέλει συμπαθείς συμπατριώτες μου. Και μόνο γι’ αυτό τον λόγο, το εγχείρημα έχει ενδιαφέρον.

Σήμερα συμπληρώνονται 103 χρόνια από τη γέννηση ενός από τους μεγαλύτερους ποιητές του εικοστού αιώνα, του Πολωνού Τσέσλαφ Μίλος. Θα αφιερώσω στο Ποτάμι και τον νεοεκλεγέντα πρόεδρο (συγγνώμη: επικεφαλής) όχι τα «Ποτάμια» (θα ήταν πολύ προφανές), αλλά το «Καθήκον». Γράφτηκε στο Μπέρκλεϊ το 1970, περιλαμβάνεται στη συλλογή «Ποιήματα» (εκδ. Γαβριηλίδης) και η μετάφραση είναι του Αντώνη Μακρυδημήτρη:

«Με φόβο και τρόμο σκέφτομαι πως θα είχα κάνει το καθήκον μου