[Τρίτη άποψη] Μεταξύ Μονέ και Μπολιβάρ

Στις ευρωεκλογές οι λαοί είπαν, λοιπόν, ένα χωρίς ενθουσιασμό «ναι» στη συνέχιση του ευρωπαϊκού πολιτικού σχεδίου και ένα ηχηρό «όχι» στην Ευρωπαϊκή Ενωση όπως λειτουργεί σήμερα: οι υπέρμαχοι της ενοποίησης κέρδισαν καθαρά τους ευρωσκεπτικιστές στο σύνολο της ευρωπαϊκής επικράτειας, αλλά σημειώθηκε μεγάλη αποχή και σημαντική ενίσχυση των ευρωφοβικών, εθνικιστικών και ακραίων κομμάτων  και υποψηφίων.

Για τη συνέχεια, δυο λογικές μοιάζουν να συγκρούονται. Η λογική των μικρών βημάτων, των αδιόρατων μεταστροφών, της οικοδόμησης διά της ωρίμασης των κεκτημένων και της συναίνεσης, πραγματικής ή επίπλαστης – η λογική του Ζαν Μονέ, που εντός της Δεξιάς εκπροσωπείται από την κεντρόστροφη χριστιανοδημοκρατία τύπου Μέρκελ – Γιούνκερ, ενώ στα Αριστερά από τον απο-ιδεολογικοποιημένο μεταρρυθμισμό ενός Ρέντσι. Απέναντί της βρίσκεται η λογική των μεγάλων κινήσεων, θεσμικών και πολιτικών αλμάτων, ενός είδους επανακατάληψης και επανασχεδίασης της ευρωπαϊκής εξουσίας – είτε μέσα από μια «μπολιβαριανού» τύπου επανάσταση από τα κάτω (την οποία, στο δεξιό φάσμα, εκπροσωπούν εθνικιστικά κόμματα τύπου Φιντέζ στην Ουγγαρία, Εθνικού Μετώπου στη Γαλλία, UKIP στη Βρετανία, ενώ στο αριστερό ριζοσπαστικά κινήματα τύπου ΣΥΡΙΖΑ και Ισπανών Podemos) είτε μέσα από πρωτοβουλίες «φωτισμένων» αλλά ανομιμοποίητων ελίτ, συγκεντρωμένων λόγω ισχύος (και τύψεων;) κυρίως στη Γερμανία και τη Γαλλία.

Φοβάμαι πώς όλες οι παραπάνω εναλλακτικές δυνατότητες είναι, με διαφορετικό τρόπο και σε διαφορετικό βαθμό, προβληματικές. Οι Μέρκελ – Γιούνκερ παραείναι κατεστημένες δυνάμεις και παραεκφράζουν τον ευρωπαϊκό τρόπο της χελώνας για να φέρουν την αναγκαία ανανέωση, που είναι και ανανέωση ουσίας και ανανέωση εικόνας. Οι εθνικιστές, από όπου και να προέρχονται, δεν ανήκουν στους ευρωπαϊστές. Η μεταρρύθμιση στην πράξη, με συνεχή κίνηση, μια αλλαγή κάθε μήνα και απορρόφηση του πολιτικού και κοινωνικού κέντρου, ταιριάζει μόνο σε εθνικές κυβερνήσεις – σε ευρωπαϊκό επίπεδο δεν συνάδει ούτε με τη λειτουργία των θεσμών ούτε με την ανάγκη να δοθεί ένα καθαρό σήμα κάμψης της μονομερούς λιτότητας. Η δε έφοδος στα βρυξελλιανά ανάκτορα δεν διαθέτει αυτή τη στιγμή ούτε στρατό ούτε λαϊκή υποστήριξη ούτε σχέδιο για τη διαχείριση της εξουσίας – να καταστρέψει μόνο μπορεί, όχι να οικοδομήσει, νερό στον μύλο των εθνικιστών και των λαϊκιστών φέρνει, όχι στο ποτάμι για την άρδευση της νέας Ευρώπης.

Αυτό που χρειάζεται σήμερα η Ευρώπη – κοντά στο τέλος της κρίσης αλλά με βαθύτατα και ανθεκτικά τα σημάδια της στις κοινωνίες και στους θεσμούς – είναι ένα ρεαλιστικό αλλά τολμηρό σχέδιο υπηρετούμενο από τα κατάλληλα πρόσωπα. Οι αλλαγές, υπαγορευμένες άμεσα ή έμμεσα από τη λαϊκή ψήφο, είναι γνωστές, ορισμένες μάλιστα σχεδόν δρομολογημένες: συνέχιση της πολιτικοποίησης και πέρα από την επιλογή του προέδρου της Επιτροπής (δεν νοείται, από σεβασμό στα αποτελέσματα των ευρωεκλογών, να μην προταθεί αρχικά ο Γιούνκερ, από εκεί και πέρα όμως το Κοινοβούλιο έχει δικαίωμα να δείξει τον δικό του δρόμο)· συγκρότηση, υπό τον νέο πρόεδρο, μιας πραγματικής «κυβέρνησης της Ευρώπης»· επιβολή στη Μεγάλη Βρετανία των κανόνων του παιχνιδιού και μη υποχώρηση στον διαρκή εκβιασμό «ή με αφήνετε να είμαι σε όλα διαφορετική ή σηκώνομαι και φεύγω»· ανοιχτή και με πολιτικά κριτήρια ερμηνεία των όρων επιτήρησης για τις χώρες που παραμένουν σε δύσκολη οικονομική θέση, με παράλληλη προετοιμασία για πλήρη απεμπλοκή του ΔΝΤ από «διασώσεις» χωρών της Ενωσης· εμβάθυνση, με πλήρη εκμετάλλευση του υπάρχοντος θεσμικού πλαισίου, της «οικονομικής διακυβέρνησης» της ευρωζώνης και αντίσταση στην τάση για αλλαγές στις Συνθήκες, που μόνο εντάσεις και αποσυσπειρώσεις μπορεί να προκαλέσει· άμεση θέση σε εφαρμογή πανευρωπαϊκών προγραμμάτων για ενίσχυση της απασχόλησης και για σύσφιγξη των δεσμών στους τομείς της εκπαίδευσης, της έρευνας και της τεχνολογίας· ενίσχυση της φωνής της Ευρώπης σε διεθνές επίπεδο, άνοιγμα σε νέες βάσεις της συζήτησης για την πολιτική άμυνας, διεθνοποίηση του μεταναστευτικού αλλά θέασής του ως σύνθετου – πολιτικού και ανθρωπιστικού – πανευρωπαϊκού ζητήματος.

Βαριά και κρίσιμη ατζέντα. Στην οποία δεν υπάρχει χώρος ούτε για μικρά βήματα ούτε για γυμνά σπαθιά.                            

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος, πρόεδρος της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς