[Ιστορίες] Η επίμονη Ευρώπη

Τη δεκαετία του 1970 η Βρετανία είχε απαγορεύσει τη διανομή του «Μικρού Κόκκινου Σχολικού Βιβλίου», ενός προοδευτικού έργου που φιλοδοξούσε να διδάξει χωρίς ταμπού στους μαθητές του γυμνασίου και του λυκείου τι είναι το πορνό, ο αυνανισμός και το speed. Σε απόφαση που εξέδωσε το 1976 το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΑΔ), ο θεσμός που είναι αρμόδιος να ελέγχει την εφαρμογή της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου από τα κράτη-μέλη, έκρινε ότι η χώρα δεν είχε παραβιάσει την ελευθερία της έκφρασης: η προστασία της δημόσιας ηθικής δικαιολογούσε, κατά το δικαστήριο, τον περιορισμό αυτής της θεμελιώδους ελευθερίας.

Το 2010, εντούτοις, το ίδιο δικαστήριο έκρινε ότι η προστασία της δημόσιας ηθικής δεν μπορούσε να δικαιολογήσει την απαγόρευση της κυκλοφορίας στην Τουρκία μιας ερωτικής νουβέλας του Απολινέρ με τίτλο «Εντεκα χιλιάδες βέργες» – που ήταν απαγορευμένη στη Γαλλία έως το 1970. Από την άλλη πλευρά, την ίδια χρονιά το ΕΔΑΔ απέρριψε την προσφυγή τριών γυναικών από την Ιρλανδία που είχαν αναγκαστεί να μεταβούν στο εξωτερικό προκειμένου να διακόψουν την κύησή τους, καθώς το νησί δεν επιτρέπει την άμβλωση παρά μόνο όταν υπάρχει επιβεβαιωμένος κίνδυνος για την υγεία της μητέρας. Η ευαισθησία του ζητήματος, εκτίμησε, είναι τέτοια που τα κράτη πρέπει να έχουν μεγάλο περιθώριο κρίσης.  

Τον Φεβρουάριο του 2013, ωστόσο, το Δικαστήριο του Στρασβούργου φάνηκε πιο τολμηρό και καταδίκασε την Αυστρία, που απαγόρευε στα ζευγάρια ομοφύλων να υιοθετούν ο ένας τα παιδιά του άλλου, παρότι ο νόμος το επέτρεπε στα ανύπαντρα ετερόφυλα ζευγάρια. Διακριτική μεταχείριση, αποφάνθηκε το ΕΔΑΔ. Η Αυστρία είχε τότε δύο επιλογές: ή να απαγορεύσει ή να επιτρέψει τις υιοθεσίες αυτές σε όλα ανεξαιρέτως τα ανύπαντρα ζευγάρια. Επέλεξε το δεύτερο.

Συμπέρασμα; Δεν είναι ένα αλλά πολλά. Κάποια προφανή, άλλα όχι και τόσο. Δεν υπάρχει ενιαία αντίληψη της ηθικής στην Ευρώπη. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο δεν είναι κάποιο μηχάνημα που βγάζει αποφάσεις, αποτελείται από άνδρες και γυναίκες δικαστές, άλλους πιο συντηρητικούς, άλλους πιο προοδευτικούς. Αλλά προσαρμόζεται στην εξέλιξη των ευρωπαϊκών κοινωνιών. Κάνει μικρά βήματα, που λειτουργούν εκπαιδευτικά προς όλη την Ευρώπη. Είναι και αυτό ένα κομμάτι της «επίμονης Ευρώπης» την οποία αντιπαρέβαλε προχθές, ενόψει ευρωεκλογών, στη «φοβισμένη Ευρώπη» ο Φρανσουά Ολάντ. Αρκεί βέβαια να σέβονται τα κράτη-μέλη τις αποφάσεις του. Ονόματα δεν λέμε.