[Αγιογραφίες] Σκιές

ΤΥΠΩΣΕ το κι ας σε καταριούνται – αγγλιστί, «publish and be damned».  Με βάση αυτή την παλαιά αρχή κινήθηκαν οι Λιβάνηδες και τυπώθηκε, μέσα σε δύο εικοσιτετράωρα, το βιβλίο του Δημήτρη Κουφοντίνα. Ο συγγραφέας εκτίνει ποινή στον Κορυδαλλό, αλλά αυτή δεν συνεπάγεται στέρηση ελεύθερης έκφρασης σε περιβάλλον δημοκρατικού πολιτεύματος.

ΦΥΣΙΚΑ, δεν είναι η πρώτη φορά που έχει επιχειρηθεί να κλείσει το μονοπάτι έκφρασης της 17Ν. Ηταν η κυβέρνηση Μητσοτάκη, με νωπή την απώλεια του Παύλου Μπακογιάννη, που απαγόρευσε τη δημοσίευση από τις εφημερίδες των προκηρύξεων της ενεργής τότε οργάνωσης. Σύσσωμος ο Τύπος στάθηκε απέναντι σε μια παρέμβαση που τη θεώρησε απόπειρα λογοκρισίας. Ανάμεσα στους αντιρρησίες ήταν και ο διευθυντής τότε των «ΝΕΩΝ», Λέων Καραπαναγιώτης.

ΑΥΤΟ είναι το προηγούμενο για τους νεότερους που δεν το ξέρουν. Οι υπόλοιποι κάνουν μάλλον ότι δεν το θυμούνται ή απλώς κάνουν πως δεν το καταλαβαίνουν. Κατά τα λοιπά, η οδύνη και η αποστροφή των οικείων των θυμάτων της 17Ν είναι απόλυτα κατανοητή. Πρόκειται για εν ψυχρώ δολοφονίες ανυπεράσπιστων ανθρώπων. Ασχέτως φύλαξης, η 17Ν επιχειρούσε πάντοτε με συσχετισμούς πυρός που ήταν ασύμμετρα υπέρ της. Ουδέποτε δοκίμασε τις δυνάμεις της απέναντι σε στόχο που να φυλάγεται καλά όπως έκαναν, ας πούμε, οι Ερυθρές Ταξιαρχίες στην απαγωγή του Αλντο Μόρο. Ή τα έβαλε μετωπικά με το κατεστημένο όπως οι Μπάαντερ-Μάινχοφ. Ολες οι «μάχες» που εξιστορούνται στο βιβλίο – όπως το πιστολίδι στα Σεπόλια – είναι αποτέλεσμα τυχαίας συνάντησης με τυχαία κλιμάκια αστυνομικών.

ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ η ανάγνωση του βιβλίου έχει. Και για αυτά που λέει, αλλά, κυρίως, για όλα αυτά που δεν λέει. Οχι με αναφορά στις ατελείωτες θεωρίες συνωμοσίας που εξέθρεψε η 17Ν, αλλά γιατί υπάρχουν μεγάλα κενά στην αφήγηση. Μπορεί να αφιερώνονται ατελείωτες σελίδες στη συνδεσμολογία των εκρηκτικών και στα απρόοπτα της παρακολούθησης, αλλά η αιτιολόγηση της επιλογής των στόχων πάσχει. Ή είναι απλοϊκή. Ειδικά την περίοδο 1988-1992, όταν η 17Ν είναι το άλογο που κινείται απρόβλεπτα στη σκακιέρα της εποχής. Οι δολοφονίες πολιτικών, οι απόπειρες κατά επιχειρηματιών, η στοχοποίηση τούρκων διπλωματών, όλα αυτά δύσκολα εξηγούνται έτσι όπως πάνε να εξηγηθούν. Η παρανομία – με τα «ραντεβού ασφαλείας» στα καφενεία – μπορεί να βιώνεται από τον συγγραφέα με όλη τη δραματοποίηση μιας αφήγησης που εντάσσεται στην κλασική γραμματολογία του αντάρτικου πόλεων. Ωστόσο, το πολιτικό λογισμικό της 17Ν δεν διακρίνεται. Αυτή επαναβεβαιώνεται ως ομάδα προσώπων με διαφορετική αντίληψη και επιδιώξεις.

ΟΛΑ αυτά δεν είναι άσχετα με το πόσο εύκολα έσπασε η 17Ν – όχι σαν οργάνωση τύπου ΙΡΑ ή ΕΤΑ, αλλά σαν συμμορία – το καλοκαίρι του 2002 στις ανακρίσεις. Ή με το πώς παραμένει σπασμένη, κρίνοντας από το μένος Χριστόδουλου Ξηρού κατά Γιωτόπουλου. Το βιβλίο κυμαίνεται ανάμεσα στο απλοϊκό βιντεο-διάγγελμα του πρώτου και στην αινιγματική προσωπικότητα του δεύτερου που ρίχνει τη σκιά του πάνω στο κείμενο.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: το πνεύμα ηρωοποίησης που διατρέχει το βιβλίο, παγώνει. Ο επαναστατικός λυρισμός δεν πείθει. Η αυτοκριτική – ίσως, τελικά, και η αυτοσυνείδηση – αποδεικνύεται απρόσεκτος τσιλιαδόρος. Αυτό που βγαίνει μέσα από τις σελίδες είναι αυτό το μπανάλ στοιχείο που διέγνωσε στον πυρήνα του κακού η Χάνα Αρεντ. Διότι, δεν υπάρχει καμία αμφιβολία, ότι η 17Ν έκανε πάρα πολύ κακό. Κάπου εκεί, κλείνοντας το βιβλίο και τον κύκλο της ανάλυσης, εντοπίζεται και το πρόβλημα με τους εκδότες. Οχι ότι έβγαλαν το βιβλίο. Αλλά τι βιβλίο δέχτηκαν να βγάλουν.