[Κιόσκι] Για τη μεγάλη τέχνη

Ηταν από ένα «έκτακτο» της Wall Street Journal που έγινε γνωστή η είδηση του ξαφνικού θανάτου του Φίλιπ Σέιμουρ Χόφμαν. Σύμφωνα με την ηλεκτρονική έκδοση της εφημερίδας, ο αμερικανός ηθοποιός είχε βρεθεί νεκρός στο διαμέρισμά του στη Νέα Υόρκη. Λίγο αργότερα, θα γινόταν γνωστό ότι στο χέρι του είχε καρφωμένη μια σύριγγα.

Ο θάνατος από ναρκωτικά κατατάσσει σχεδόν αυτομάτως έναν καλλιτέχνη στο κλαμπ των καταραμένων. Ο Χόφμαν δεν άφησε την τελευταία του πνοή τόσο νέος όσο ο Χιθ Λέτζερ, ο Τζον Μπελούσι ή ο Ρίβερ Φίνιξ. Αλλά πέθανε ακριβώς με τον ίδιο τρόπο. Και κάθε φορά που θα προστίθεται ένα όνομα στη λίστα των καταραμένων, θα επιστρέφουν σαν φαντάσματα τα ίδια ερωτήματα: πώς γίνεται ένας πλούσιος, διάσημος και ταλαντούχος άνθρωπος να κλωτσάει όλη αυτήν την υποτιθέμενη ευτυχία; Γιατί γυρίζει την πλάτη σε ό,τι του προσφέρθηκε απλόχερα, τι τον κάνει να περιφρονεί ό,τι του χαρίστηκε;

Μια εξήγηση δίνει στη Repubblica ο Βιτόριο Τζουκόνι. Είναι, λέει, η υπερβολική λάμψη του Χόλιγουντ, αυτό το εκτυφλωτικό φως των προβολέων που δεν αντέχεται. Και είναι κι αυτός ο σκληρός και σκοτεινός κόσμος που κρύβεται πίσω από τους προβολείς. Πώς το έλεγε η Μέριλιν Μονρόε; «Το Χόλιγουντ είναι το μέρος όπου σου δίνουν 50.000 δολάρια για ένα φιλί και μισό δολάριο για την ψυχή σου». Επειτα, ο Τζον Χιούστον δεν ήταν εκείνος που παραλλήλιζε τους σταρ με «πεταλούδες φυλακισμένες από μια τύχη που φοβούνται να δεχθούν;».

Η εξήγηση αυτή πάσχει για δυο λόγους. Πρώτον, είναι πολύ βολική. Δεύτερον, απουσιάζει παντελώς η Τέχνη. Και όπως σημειώνει ο Ρίτσαρντ Μπρόντι στο New Yorker, είναι αδύνατο να δει κανείς τον Φίλιπ Σέιμουρ Χόφμαν έξω από το πλαίσιο της τέχνης του. Ο κριτικός κινηματογράφου του αμερικανικού περιοδικού υπενθυμίζει ότι η μεγάλη τέχνη είναι αναπόσπαστη από τη ζωή του καλλιτέχνη. Οτι ο φόβος και το ταλέντο είναι αδιαχώριστα κι ότι γι’ αυτόν τον λόγο το ταλέντο μπορεί να γίνει βασανιστικό. Κι ο Χόφμαν είχε πολύ ταλέντο. Ηταν ένας ηθοποιός με αμέτρητες δυνατότητες, με ένα σπάνιο χάρισμα μεταμόρφωσης, ικανός να ενσαρκώσει το απόλυτο κακό, να προσωποποιήσει το απόλυτο καλό αλλά και κάθε γκρίζα περιοχή ανάμεσά τους. Ενδεχομένως δεν μπορούσε να βοηθήσει τον εαυτό του. Αλλά μπορούσε να τον κοιτάξει από τις πιο ασύλληπτες γωνίες.

Η μεγαλοφυΐα, είτε στην πιο δημιουργική είτε στην πιο καταστροφική της φάση, στο ναδίρ της ή στο ζενίθ, είναι αφύσικη, γράφει ο Μπρόντι. Ο Φίλιπ Σέιμουρ Χόφμαν έζησε για τη μεγάλη τέχνη. Και είναι αδύνατον να μη σκεφτεί κανείς ότι πέθανε γι’ αυτήν.