[Κιόσκι] Ο κόσμος το 2064

Με αφορμή τη διεθνή έκθεση που θα φιλοξενούσε η Νέα Υόρκη το 1964, οι Νιου Γιορκ Τάιμς ζήτησαν από τον Ισαάκ Ασίμοφ να περιγράψει τον κόσμο πενήντα χρόνια μετά. Αυτό το «πενήντα χρόνια μετά» φαινόταν τότε πολύ μακριά. Αλλά τελικά έφτασε – κι έφτασε χθες. Ο κόσμος του 2014 δεν είναι ασφαλώς αυτός που φαντάστηκε ο πατέρας της λογοτεχνίας του φανταστικού πριν από μισό αιώνα. Αλλά αν έχει σημασία να διαβάσει κανείς εκείνο το κείμενο σήμερα, είναι για δύο λόγους. Ο ένας είναι για να πάρει μια γεύση από εκείνο το μείγμα εμφανούς δέους και κρυφής αμηχανίας που προκαλούσε πάντοτε η τεχνολογική πρόοδος στον  άνθρωπο. Ο δεύτερος είναι για να διαπιστώσει ότι ο κόσμος του 2014 αποδείχθηκε περισσότερο προβλέψιμος απ’ όσο θα μπορούσε να φανταστεί κάποιος. Αυτό που έμοιαζε τότε με αχαλίνωτη φαντασία έγινε σε κάποιο βαθμό πραγματικότητα.

Η αλήθεια είναι ότι οι γέφυρες δεν έχουν χάσει τη σημασία τους επειδή τα αυτοκίνητα είναι σήμερα ιπτάμενα ή αμφίβια όπως προέβλεπε ο Ασίμοφ τότε. Ούτε παραγγέλνουμε το πρωινό μας σε μια ειδική συσκευή το βράδυ για να το βρούμε την άλλη ημέρα το πρωί έτοιμο στο τραπέζι ακριβώς την ώρα που θέλουμε. Οι ηλεκτρικές συσκευές δεν δουλεύουν με ασύρματο ρεύμα – τουλάχιστον όχι όλες. Και η επικοινωνία με τη Σελήνη δεν είναι υπόθεση 2,5 δευτερολέπτων ούτε 3,3 λεπτών με τον Αρη. Από την άλλη πλευρά όμως τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη είναι μια πραγματικότητα. Η τηλεόραση 3D επίσης. Οπως και οι οθόνες στις οποίες έχει κανείς τη δυνατότητα να συντάσσει έγγραφα ή να βλέπει φωτογραφίες.

Η ευρεία χρήση των υπολογιστών κάνει τον Ασίμοφ έναν  αληθινό προφήτη. Είναι όμως κάτι άλλο που έχει αξία στις προβλέψεις του. Κι αυτό είναι το διευρυνόμενο χάσμα του ανθρώπου από το φυσικό του περιβάλλον. Ο συγγραφέας του «Γυμνού Ηλιου» υπέθετε ότι το 2014 θα κατοικούσαν στον πλανήτη 6,5 δισεκατομμύρια άνθρωποι. Κι αυτή η υπόθεση, που αποδείχθηκε απολύτως ακριβής, τον έκανε να φανταστεί τη Γη σαν ένα τεράστιο Μανχάταν: έναν κόσμο πυκνοδομημένο και πυκνοκατοικημένο, ο οποίος θα άφηνε ελάχιστο περιθώριο στη φύση. Εναν κόσμο, δηλαδή, του οποίου η μοίρα είναι η καταστροφή.

Είναι σχεδόν αδύνατον να μη δούμε τον κόσμο του μέλλοντος σαν μια δυστοπία. Ο φόβος του τέλους, ξαφνικού ή βασανιστικά αργού, θα είναι πάντα παρών. Ο Ισαάκ Ασίμοφ προέβλεψε μια κοινωνική κατάρρευση που δεν έγινε ποτέ πραγματικότητα. Σήμερα είναι ακόμη πιο δύσκολο να κάνουμε επιτυχείς προβλέψεις για το 2064. Το παρόν είναι ακόμη πιο απρόβλεπτο και το μέλλον μοιάζει ακόμη πιο θολό. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί να είναι καλύτερο.