[Κιόσκι] Νικητές και ηττημένοι

Αντίθετα με τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, που τον μνημονεύουμε έστω και κάπως παράδοξα γιορτάζοντας την αρχή του και όχι το τέλος του, ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος δεν βρήκε ποτέ θέση στο επετειακό μας εορτολόγιο. Δεν γιορτάσαμε ποτέ ούτε την έναρξή του αλλά ούτε και τη λήξη του. Δεν τιμήσαμε όλους εκείνους τους ανθρώπους που θυσιάστηκαν στα χαρακώματα και δεν γράφτηκε κανένα έπος στη συλλογική μας μνήμη. Ο «Μεγάλος Πόλεμος» αφορά όλους τους άλλους αλλά όχι εμάς. Κι αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η συμπλήρωση των εκατό χρόνων από την έναρξή του απασχολεί επετειακά ή ακαδημαϊκά την υπόλοιπη Ευρώπη αλλά δεν απασχολεί από απολύτως καμία άποψη την Ελλάδα.

Είναι μια αδιαφορία σχεδόν ακατανόητη. Κατ’ αρχάς, ήμασταν με τους νικητές για να μη θέλουμε να τον θυμόμαστε. Ο αρχιστράτηγος του Βαλκανικού Μετώπου Φρανσέ ντ’ Εσπερέ δεν είναι ασφαλώς Τσόρτσιλ αλλά δύο καλές κουβέντες βρήκε να πει για την ανδρεία του ελληνικού Στρατού. Επειτα, τα οφέλη για τη χώρα ήταν μεγάλα. Υπάρχει κάτι επομένως που μας εμποδίζει να συνειδητοποιήσουμε τη σημασία του. Μήπως λοιπόν ξεπερνούσαμε αυτό το αόρατο εμπόδιο επιχειρώντας να διαπιστώσουμε τι θα είχε συμβεί εάν είχε κερδίσει τον πόλεμο η Γερμανία; Το ερώτημα θέτει στην Γκάρντιαν ο δημοσιογράφος και συγγραφέας Μάρτιν Κετλ παρά τον εκνευρισμό που προκαλεί συνήθως σε πολλούς ιστορικούς – για τον Ε.Π. Τόμσον, ας πούμε, το what if ήταν ένα «ανιστορικό σκατό».

Παρ’ όλ’ αυτά, ας βουτηχτούμε λίγο σε αυτό το ανιστορικό «κάτι», υποθέτοντας ότι ο πόλεμος τελείωσε την άνοιξη του 1918 με τη γερμανική επίθεση στο Παρίσι. Το αποτέλεσμα θα ήταν η κυριαρχία της Γερμανίας. Αλλά ποιας Γερμανίας; Της μιλιταριστικής, συντηρητικής πρωσικής δύναμης του Μπίσμαρκ ή της χώρας με το μεγαλύτερο εργατικό κίνημα της εποχής; Αγνωστο. Το βέβαιο είναι, πάντως, ότι η Γερμανία δεν θα είχε υποχρεωθεί στην ταπεινωτική Συνθήκη των Βερσαλλιών που την οδήγησε στην οικονομική εξαθλίωση. Επομένως, το πιθανότερο είναι ότι ο Χίτλερ δεν θα κατακτούσε την εξουσία. Κι αν δεν κατακτούσε ο Χίτλερ την εξουσία δεν θα είχαμε Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Κι αν δεν είχαμε Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, δικαιούται να υποθέσει κανείς ότι δεν θα είχαμε ούτε Ψυχρό Πόλεμο.

Αυτή η ακολουθία γεγονότων έχει μια ισχυρή δόση αυθαιρεσίας. Αλλά προσφέρει και ένα είδος παρηγοριάς. Ο κόσμος μπορεί να μην ήταν καλύτερος αλλά θα ήταν σίγουρα διαφορετικός. Γιατί εάν δεν είχαμε Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο μπορούμε να υποθέσουμε (εντελώς αυθαίρετα) ότι δεν θα είχαμε ούτε Εμφύλιο στην Ελλάδα. Κι αν δεν είχε κατακτήσει ο Χίτλερ την εξουσία, οι έλληνες νεοναζιστές δεν θα υπήρχαν καν.