[Ενστάσεις] Μια κοινωνία που ουρλιάζει

Το 2001, ο Τάσος Γιαννίτσης, υπουργός στην κυβέρνηση Σημίτη, επιχείρησε να μεταρρυθμίσει το Ασφαλιστικό. Διαβλέποντας την πιθανότητα της κατάρρευσης, προσπάθησε να βάλει τάξη σε ένα σύστημα χωρίς μέλλον. Στη χθεσινή ομιλία του στη Θεσσαλονίκη (ρεπορτάζ στη σελ. 13), αναφερόμενος στην απόλυτη ήττα εκείνης της προσπάθειάς του, σημείωσε ότι, ακόμα και πολλοί που σήμερα τον επιβραβεύουν, τότε τον είχαν επικρίνει. Και πρόσθεσε ότι δεν μπορούσε να κάνει τίποτα απέναντι σε μια κοινωνία που ούρλιαζε.

Αναλογιζόμενος εκείνα τα χρόνια, θα ήθελα να μου επιτραπεί η προσωπική μου μαρτυρία – και αυτοκριτική. Υπήρξα ανάμεσα σε εκείνους που είχα πειστεί από τα επιχειρήματα του Γιαννίτση. Πίστευα ότι έχει δίκιο, στοιχειωδώς ανάγνωση να γνώριζες, αν δεν ήσουν έξαλλος, καταλάβαινες ότι ένα σύστημα που σπαταλά τις αποταμιεύσεις των ασφαλισμένων δεν μπορεί να πάει μακριά. Αλλά ενώ είχα τη δυνατότητα, δεν υπερασπίστηκα τη μεταρρύθμισή του – δεν είπα τίποτα έστω χαμηλόφωνα, ψιθυριστά. Το άφησα να περάσει. Ωφελιμισμός και υποταγή στην ισχύ του ουρλιαχτού (που καμιά σχέση δεν έχει με το «Ουρλιαχτό» του Γκίνσμπεργκ).

Εκ των υστέρων, προφανώς, μπορώ, για να δικαιολογήσω τη στάση μου, να επικαλεστώ τη δικαιολογία ότι το Ασφαλιστικό και γενικώς τα οικονομικά δεν ήταν και δεν είναι η ειδικότητά μου, άρα έστω κι αν έλεγα οτιδήποτε θα πήγαινε στον βρόντο. Οντως, τι ισχύ έχει ένα γραπτό που προσπαθεί να ψελλίσει επιχειρήματα; Ωστόσο, ο λόγος για τον οποίο έσκυψα κι άφησα να περάσει από πάνω μου το θέμα δεν ήταν η αίσθηση της αδυναμίας επιρροής, ήταν η περιρρέουσα ατμόσφαιρα. Αισθάνθηκα ότι δεν είχα λόγο να επωμιστώ ακόμα μια συνηγορία σε κάτι αντιδημοφιλές. Ηδη είχα λουστεί διάφορες συκοφαντικές επικρίσεις για δημόσιες τοποθετήσεις μου, ότι στηρίζω την αντίδραση, ότι έχω γίνει δεξιός, αντικοινωνικό γαϊδούρι, πράκτορας του ιμπεριαλισμού, πουλημένος στο σύστημα. Σκεπτόμενος ωφελιμιστικά και πεισμένος ότι το «Ασφαλιστικό Γιαννίτση», όπως το λέγαμε, ήταν χαμένη ευκαιρία, είπα να μη φορτωθώ και μια ακόμα αφορμή να με βρίζουν.

Η παραπάνω εξομολόγηση δεν είναι τίποτα περισσότερο από καταγραφή της μεγαλύτερης κοινοτοπίας της Μεταπολίτευσης: οι πολίτες ήταν υποχρεωμένοι να μετέχουν των κινήσεων διαμαρτυρίας (σημειωτέον ότι η συγκέντρωση της ΓΣΕΕ για το Ασφαλιστικό και του Χριστόδουλου για τις ταυτότητες ήταν οι δύο μεγαλύτερες της τελευταίας εικοσαετίας). Κυρίαρχος τρόπος πολιτικής, και στις ηγεσίες και στην κοινωνία, ήταν η γκρίνια. Οσοι γκρίνιαζαν, κέρδιζαν. Κι απ’ όσους κέρδιζαν, ελάχιστοι αναρωτιούνταν πού βρίσκονταν τα κερδισμένα. Οι περισσότεροι συνέχισαν να γκρινιάζουν.

Από την γκρίνια ως τρόπο διεκδίκησης μέχρι τον προπηλακισμό της αντίθετης άποψης, η απόσταση είναι ελάχιστη. Ο,τι μεσολαβεί σε αυτό το ελάχιστο, η δύναμη μιας κοινωνίας δηλαδή που θεωρεί υποχρέωση να ουρλιάζει, είναι εκείνο που οδήγησε τη χώρα στο σημείο όπου βρίσκεται σήμερα.